Leesimpressies
Anna Enquist: Het einde van Erna Ankersmit
- Nr. 17 - 2026
- Anna Enquist en haar hoofdpersoon hebben het nodige met elkaar gemeen. Ze zijn alle twee 80 jaar, van beroep schrijver en liefhebber van lange afstandswandelingen. Daarnaast zijn er verschillen. Enquist mocht zowel in de boekenclub van Eus als bij VPRO Boeken vertellen over haar eerste roman in vijf jaar. Dat lot is Erna Ankersmit niet beschoren. Niemand vraagt Erna Anker nog. Zij koos haar schrijversnaam omdat twee keer twee lettergrepen goed werkt. De tijd dat ze in besturen zat ligt achter haar, niemand nodigt haar uit om in een jury plaats te nemen. Ze blijft wel schrijven omdat ze dat nu eenmaal gewoon is te doen. Het is een manier om haar autonomie te behouden. Ze is bezig aan een roman over een oude man vol razernij. Het werk wil niet vlotten. Wat heeft schrijven nog voor zin. Lezers zijn er niet meer. De tijd dat haar boeken in de hitlijsten opdoken is voorbij. Toch wil ze zich niet gewonnen geven. Ankersmit leeft alleen in een te groot huis. Haar man Jacob is al decennia dood. Hij overleed door een eenzijdig verkeersongeluk. Het echtpaar bleef kinderloos. Er was een zwangerschap die in een miskraam eindigde. Haar man werd panisch vanwege de komende verantwoordelijkheid. Hij vluchtte in zijn werk en maakte reizen. Jacob was slavist met een specialisme in Kaukasische talen. Dan wordt er bij Ankersmit aangebeld. Ze verwacht niemand.
Op de stoep staat Vronie Berkhof. Ze deed de administratie bij een kunstinstelling die vanwege bezuinigingen is opgeheven. Ze is omgeschoold tot medewerker van de thuiszorg. Haar nieuwe manager heeft haar op pad gestuurd met een lijstje adressen mikkend op mogelijk nieuwe klanten. Het aanbod schept de vraag. Ze verbaast zich over de woestenij in de voortuin en merkt op dat er een sticker op de brievenbus is bevestigd met twee keer nee. Erna Ankersmit doet open en laat onmiddellijk weten dat ze geen behoefte heeft aan thuiszorg. Omdat er een hagelbui losbarst laat ze beleefdheidshalve Vronie binnen. De twee raken in gesprek. Ankersmit neemt haar bezoek kwalijk dat zij zich ongevraagd met verkooppraatjes langs de deuren laat sturen. Ankersmit zit nukkig in haar vel maar begint desondanks een beetje te ontdooien. De twee spreken af contact te houden maar natuurlijk niet op basis van een professionele klantrelatie. Blijf buiten de medische machine.
Zodra je iets laat controleren vinden ze wel een defect en word je opgezogen in de medische molen. Bloeddrukverlagers, anticholesterolpillen, slaapmedicatie. Moet je verre van blijven, het is het trapje naar de onderwereld
Vronie brengt thuis verslag uit van haar kennismaking met Erna. Haar man Thomas werkt aan de universiteit bij de vakgroep Oost-Europa-studies. Net als bij andere talenstudies is er de dreiging van opheffing. Het populisme lijkt alles van waarde weg te vreten. Vronie en Thomas hebben twee opgroeiende kinderen, een jongen en een meisje. Toevallig kent Thomas Jacob van vroeger, een docent die hij zeer bewonderde. Net als Vronie neemt Thomas een onbekende afslag. Met zijn achtergrond kan hij aan de slag bij een veiligheidsdienst. Zijn talenkennis komt daar van pas. Het contact van Erna met het gezin van Thomas wordt inniger. Op stapel staat een wandeling van Erna met een goede vriendin langs de muur van Hadrianus in Engeland. Haar metgezel moet zich noodgedwongen terugtrekken vanwege de bij haar echtgenoot geconstateerde dementie. Vronie zal haar plaats innemen. Vooraf wordt Hadrianus’ gedenkschriften door Marguerite Yourcenar bestudeerd. De muur van Hadrianus vormt de scheidslijn tussen het Romeinse Rijk en de rest van de wereld. Dat is symbolisch voor de grensgebieden waarin de personages zich begeven. De verstandhouding tussen de twee vrouwen ondanks een leeftijdsverschil van veertig jaar ontwikkelt zich voorspoedig. Voor Erna levert de wandeling een confrontatie op met de onvermijdelijke aftakeling. Zij is niet in staat de voorgenomen tocht tot een goed einde te brengen. Bovendien krijgt Erna informatie uit het verleden van haar man waardoor er een ander licht op haar huwelijk ontstaat. Daar zijn enkele ethische dilemma’s aan voorafgegaan. Thomas heeft in zijn nieuwe baan ontdekkingen gedaan die zijn bewondering voor Jacob aan het wankelen brengt. Zijn werk brengt geheimhouding met zich mee ook tegenover zijn echtgenote. Vronie merkt dat er iets aan de hand is en wenst openheid van zaken te krijgen. Enquist gaat uitgebreid in op de complicaties die de nieuw verworven kennis met zich meebrengt. Wat mag of moet er met Erna gedeeld worden over de geschiedenis. Wie moet dat doen? Alle deelnemers proberen een gewetensvolle route te bewandelen. Als Erna uiteindelijk de informatie krijgt aangereikt, maakt ze de keuze om zelf naar Georgië af te reizen om ter plekke polshoogte te nemen. Haar gezondheid is dan al ernstig aangetast. Haar wilskracht staat fier overeind. Vronie en Thomas brengen haar naar Schiphol voor wat zich laat aanzien als een laatste reis. Anna Enquist heeft in een subtiel verhaal, opgedist in een aansprekend ritme, een sterke roman afgeleverd. De betrokkenen hebben allemaal een intense ervaring beleefd. Bezuinigingen of niet, literatuur doet er toe.
middelr@xs4all.nl
