Leesimpressies
Ariana Harwicz: Het geluid van een tijdperk
- Nr. 13 - 2026
- Het werk van Ariana Harwicz wordt in Nederland uitgegeven door uitgeverij Vleugels. Dat is geen bedrijf met een onderkomen in een prestigieus Amsterdams grachtenpand. De werkplek bevindt zich op een industrieterrein te Bleiswijk. Er zijn inmiddels zes boeken van haar vertaald, die allemaal stijlvol zijn vormgegeven. Het zijn romans met als uitzondering het hier besproken non fictie werk. Over het woord roman valt te twisten. Het werk van Harwicz is uitgesproken eigenzinnig en geeft stem aan een kruitvat vol emoties. Personages excelleren in stemmingswisselingen. Het ene moment vertroetelt een moeder haar baby van wie zij een volgend moment niets wil weten. De relatie met de vader van de baby kent vergelijkbare schommelingen: agressie, seksuele aantrekkingskracht, kameraadschap, vernedering enzovoort. De vertelstijl is bovendien grillig. Harwicz spring van de hak op de tak ook wat betreft het perspectief van waaruit een verhaal verteld wordt. Toch zijn er mensen die de auteur beschouwen als een treffend icoon van wat moderne literatuur vermag. Na lezing van twee van haar romans, leek het me wenselijk kennis te nemen van haar non fictie. Mogelijk zou dat mij meer raken. Misschien zou ik Harwicz beter leren kennen me niet realiserend daarmee op gevaarlijk terrein te belanden.
Hoe verzorgd de boeken van Harwicz eruit mogen zien, achtergrondinformatie over de schrijfster ontbreekt vrijwel geheel. Dat is waarschijnlijk in overeenstemming met de wil van de auteur. Ze wil een scherp onderscheid aanbrengen tussen kunstwerk en schepper. Beoordeel een boek niet naar de eigenschappen van een auteur. Een kunstwerk behoort op eigen benen te staan. Stempel haar niet met kwalificaties zelfs niet als deze stroken met de feiten. Harwicz is vrouw, Argentijns, joods, alumnus van de Sorbonne, liefhebber van Glenn Gould en zo veel meer. Een etiket beperkt iemand in zijn of haar identiteit. Dat is een verdedigbare opvatting die bij Harwicz geen consequente navolging krijgt. In Het geluid van een tijdperk komen af en toe wel degelijk opvattingen voorbij die een schrijver typeren in plaats van het werk. Dat illustreert het citaat van een Oostenrijkse schrijver: “schrijven is jezelf laten zien”.
Ook in het non fictie boek springt de diversiteit in het oog zowel naar vorm als inhoud. Je vindt er foto’s, typografische variatie in lettergrootte naast afwisseling in stijl. Zelfs handgeschreven teksten komen aan bod. Er zijn vele aforismen en citaten over het schrijverschap maar er is daarnaast ruimte ingelast voor een weergave van de correspondentie tussen Harwicz en Adan Kovacsics, onder meer vertaler van de Hongaren Kertesz en Krasznahorkai. De hoofdmoot van het boek bestaat uit reflectie over schrijven en schrijverscap. Er klinkt bezorgdheid door over de huidige positie van de literatuur. Haar grondtoon is maatschappijkritisch.Elk totalitair bewind beroept zich op de wil van het volk. Een schrijver moet zich niet voegen naar de heersende mentaliteit. De beste romans zijn altijd dwars, afwijzend geweest: ze waren hun tijd vooruit of gingen juist terug in de tijd
Harwicz heeft oog voor een brede benadering van schrijven. Ze beweert dat niet schrijven een onderdeel vormt van het schrijven. Daarin verschilt schrijven van journalistiek. De incubatietijd is onderdeel van het ambacht. Oscar Wilde dient als bewijsvoering. “Ik heb de hele dag geschreven. Vanochtend heb ik een woord opgeschreven en vanavond heb ik het weer weggehaald.”
Bij schrijven is niet alleen het wat maar ook het hoe en waar van belang. Harwicz heeft ontdekt dat zij uitsluitend op het platteland kan schrijven, in Parijs lukt dat haar niet. Schrijven kan grenzen verleggen. Imre Kertesz heeft duidelijk gemaakt, wat hem op veel kritiek kwam te staan, dat je zelfs in Auschwitz geluksmomenten kunt ervaren. Balzac komt ter sprake die verkondigde dat een schrijver een bontjas dient te dragen als hij wil dat het buiten koud is ook al is het buiten lente. De houding die je aanneemt bij het schrijven doet er toe. Gangbaar is schrijven op een stoel aan een bureau. Hemingway, Roth en Woolf schreven liefst staand. Anderen doen het bij voorkeur liggend zoals Capote, Orwell en Proust. Harwicz haar favoriete plek is vanachter de piano.
Klassieke muziek behoort naast de literatuur tot de passies van Harwicz. Glenn Gould komt meer dan eens ter sprake. Vladimir Horowitz ziet zij als haar tweede vader vooral vanwege zijn mazurka’s van Chopin. Niet voor niks zit het begrip geluid in de titel van het boek. Er volgt een verwijzing naar het begrip klanklandschap om de waarde van stilte en geluid als bron van creativiteit te benadrukken.
Harwicz is scheutig met het poneren van stellingen over literatuur. Door de bank genomen is zij bedrevener in het uiten van opvattingen dan in de onderbouwing daarvan. Dilemma’s vragen om aandacht. Schrijf je om schrijver te worden of werd je schrijver omdat je schreef. De essayist Harwicz heeft met de romancier Harwicz gemeen dat het prikkelen van de lezer haar makkelijk afgaat. Veel schrijvers krijgen bij haar een welkom gastoptreden.
middelr@xs4all.nl
