Leesimpressies
Arundhati Roy: Mother Mary comes to me
- Nr. 35 - 2026
- Haruki Murakami doet het graag, een muziektekst lenen voor de titel van een boek. Arundhati Roy kan dat ook zoals haar memoires laten zien. Deze Indiase schrijfster heeft twee romans op haar naam. Ze werd via haar debuut, bekroond met de Bookerprize “The God of small things”, in 1997 plotseling wereldberoemd. Naast veel lof was er ook kritiek onder meer op seksuele passages. Vol zelfspot omschreef ze zichzelf als the Hooker who won the Booker. Daarna volgde nog een roman in 2017. Arundhati Roy is maatschappelijk zeer betrokken en zit niet om een mening verlegen. Politiek, in het bijzonder mensenrechten, en milieukwesties liggen haar na aan het hart. Ze voelt zich verbonden met haar thuisland India maar richt haar pijlen op het gewelddadige hindoenationalisme dat onder leiding van minister-president Modi vooral vijandig is jegens de moslimbevolking. Zelf is ze afkomstig uit de kring van het Syrische christendom. Ze groeide op in het landelijke zuiden van India onder de vleugels van een uitgesproken dominante moeder. De relatie tussen moeder en dochter staat centraal in de memoires. Arundhati heeft een twee jaar oudere broer. De vader verliet het gezin toen de kinderen nog heel klein waren. Hij wordt in de memoires aangeduid als alcoholist of als nietsnut. Moeder heeft genoeg persoonlijkheid voor twee. Arundhati voert een leven lang een gevecht met haar om een eigen stem te vinden.
Het boek begint na het overlijden van de moeder op bijna 89-jarige leeftijd. Dat was gezien haar gezondheidsstatus al een klein wonder. Ze had hevig te lijden onder astma en obesitas. Haar leven hing al eerder aan een zijden draad. Ze had een brief voor haar dochter achtergelaten dat ze niet kunstmatig in leven gehouden wilde worden. Arundhati ontdekte deze brief pas later waardoor ze nog vijftien jaar kon leven. Haar dood kreeg aandacht in de nationale pers en was voorpaginanieuws in de regionale media. Moeder Mary had naam gemaakt als oprichter en directeur van een onderwijsinstituut. Onder haar leiding ontwikkelde de school zich via stapsgewijze uitbreiding tot een volledige campus. Haar eigen kinderen zaten daar ook op school zonder te mogen rekenen op een voorkeursbehandeling. Sterker nog, ze kregen soms straf voor wandaden die door anderen begaan waren. De kinderen worden geacht haar in het openbaar mevrouw Roy te noemen. Mary Roy leek niet in haar nopjes met het moederschap dat haar loopbaan in de weg stond. Rond de echtscheiding probeerden de echtelieden elkaar met de zorg voor de kinderen op te schepen. Tevergeefs had ze abortus geprobeerd. De kritiek op de kinderen was niet mals.
Ik had geen idee wat ik had misdaan. Haar krachttermen boorden zich als een geweersalvo in mijn huid. Je bent een molensteen om mijn nek. Ik had je meteen na je geboorte in een weeshuis moeten stoppen
Een onbarmhartig staaltje van moeder is als zij de lievelingshond van haar dochter laat dood schieten omdat het beest beneden zijn stand gepaard had. Op een gegeven moment was de maat vol. Moeder had een eigenzinnige architect in de arm genomen voor nieuwe bouwplannen. Na een nieuwe publieke vernedering vindt Arundhati het genoeg. Geïmponeerd door de persoon van de bouwmeester besluit ze in Delhi architectuur te gaan studeren. Ze raakt bedolven onder het stadsleven. Ze wordt verliefd, raakt zwanger en stort zich in het hippie wereldje dat haar langzamerhand steeds meer gaat tegenstaan. Onder de dromerige flowerpowerpoppenkast ontdekt ze berekende kleingeestigheid en zelfs openlijk racisme. Er breekt een periode aan van zeven jaar waarin moeder en dochter geen contact hebben. Zelf merkt ze op dat ze zich van moeder moest losmaken niet uit gebrek aan liefde maar om te voorkomen dat ze niet meer van haar zou houden. Nadat Arundhati zelf beroemd was geworden ontstond er in bedekte termen waardering. Natuurlijk had moeder commentaar op het literaire werk maar was tegelijk verheugd dat ze in datzelfde werk verkapt haar opwachting maakte. Bij moeder en dochter stroomt er strijdvaardigheid door de aderen. Moeder Roy heeft jarenlang geprocedeerd tot en met het Indiase hooggerechtshof aan toe over een erfrechtkwestie. Er was beslist dat alleen haar broer in aanmerking kwam voor de erfenis van hun vader. De zus bleef met lege handen achter. Uiteindelijk zou Mary Roy deze strijd winnen.
Arundhati Roy beschikt over een fonkelende stijl. Soberheid past niet bij haar. “Voor mij was ze met alles verweven, groter dan het grootste billboard, gevaarlijker dan een kolkende rivier, hardnekkiger dan de regen, aanweziger dan de zee zelf.” Afstand tussen moeder en dochter schept voor alle partijen veiligheid. Moeder was gewend om mensen om zich heen te verzamelen met als taakomschrijving onderdanige loyaliteit. Het is moeilijk om in de ouderlijke relatie geen elementen van het Stockholmsyndroom te onderkennen. Er zit in de schrijfstijl ook het nodige effectbejag. Bij voortduring vinden er verwijzingen plaats naar toekomstige gebeurtenissen. Je zou het niet verwachten maar het gebeurde toch. Arundhati Roy heeft een levendige handel in cliffhangers. Ze weet wat ze wil overbrengen en zal dat vervolgens doen. De lezer voelt soms nattigheid. De schrijver vond dat moeder een plek verdiende in de literatuur. Die missie is geslaagd.
middelr@xs4all.nl
