Leesimpressies
Christien Brinkgreve: Beladen huis
- Nr. 11 - 2025
- In 1978 las ik “Margriet weet Raad”. Vanuit een originele invalshoek wierp dat een licht op maatschappelijke veranderingen over een periode van veertig jaar aan de hand van een adviesrubriek uit een tijdschrift. Sommige problemen doven uit en oude problemen ontlokken nieuwe adviezen. De auteur was Christien Brinkgreve, overigens samen met Michel Korzec. Zij was een jonge sociologe die op de drempel stond van een loopbaan met een veelbelovend perspectief. Rond die periode van publicatie kreeg zij een relatie met Arend Jan Heerma van Voss. Hij was hoofdredacteur van de Haagse Post, in die tijd mijn favoriete opinieweekblad. Later werd hij bestuurder bij de VPRO en gezaghebbend in de wereld van de geestelijke gezondheidszorg. Ik bewaar dierbare herinnering aan zijn ijzersterke bijrollen in sketches van Kees van Kooten en Wim de Bie. Twee mensen worden verliefd en koesteren hun wederzijdse bewondering. Ze zijn alle twee gewapend met de scherven van een eerder huwelijk en hebben een moeizame relatie met hun moeder gemeen. Het huwelijk hield stand tot het overlijden van Heerma van Voss (in het boek A geheten) in 2022. Zijn weduwe schreef een boek waaruit een ontluisterend beeld naar voren komt hoe een liefde kan verdwijnen in een onoverbrugbare kloof tussen de hoofdrolspelers.
C en A kregen twee zonen die allebei schrijver zijn. Thomas Heerma van Voss publiceerde vorig jaar een roman waarin al een bijzonder licht valt op het huwelijk van zijn ouders. Het is fictie gemodelleerd naar de werkelijkheid. Als de zoon na een biologieles zijn ouders vraagt waar hij verwekt is, lopen de antwoorden uiteen. C spreekt over een broeierige avond op vakantie in Frankrijk. A zegt dat er dan een zwangerschap van 13 maanden heeft plaatsgevonden. Hij memoreert zelf de afloop van een verjaardagetentje in een geliefd restaurant dat helaas niet meer bestaat. Dit voorbeeld is nog te bezien als een onschuldig misverstand. A trok zich na zijn pensionering steeds verder terug in zijn werkkamer omringd met een onoverzichtelijke hoeveelheid spullen. Was hij in het begin trots op de loopbaan van zijn vrouw, dat veranderde langzamerhand in wrevel over haar gebrek aan toewijding aan hem. Ze was er nooit. Na het overlijden van haar man maakt C een voorzichtig begin met het opruimen van het huis. Ze probeert te achterhalen hoe de verwijdering is ontstaan. Dat levert geen flatteus beeld van A op. C spaart ook zichzelf niet. Het boek is niet geschreven vanuit rancune. Ze wil niet beschuldigen maar begrijpen. Ze laat zien de criteria van haar leermeester in de sociologie Joop Goudsblom geïnternaliseerd te hebben. Het gaat om systematiek precisie, relevantie en reikwijdte. Haar formuleringen zijn zorgvuldig gekozen. Het is raadselachtig dat iemand die in de buitenwereld doorgaat voor succesvol en optimaal geëmancipeerd binnenskamers een ondergeschikte positie accepteert. Het is ook een boek over de echtscheiding die nooit kwam. Zij schikte zich en probeerde uit alle macht huiselijke ontstemming te voorkomen. Er komt een dominante verklaring uit de bus.
Zoals Gloria Wekker in de wijze waarop een witte bakker broodjes verkoopt altijd postkoloniale trekjes zal herkennen zo zal een hoogleraar vrouwenstudies bij de verwijdering tussen echtelieden patriarchale karresporen diagnosticeren
Mensen kiezen een bril die vervolgens bepaalt wat je ziet. Op de achterzijde van het boek klinkt er instemmend applaus van drie vrouwen die behoren tot de clientèle van dezelfde opticien. Uiteraard handelen mensen niet in een vacuüm. Maatschappelijke trends spelen een rol. Toch voelt een dergelijke verklaring wat al te voorspelbaar. Het is ook een brug om onder te schuilen. Het is pijnlijker om vast te stellen dat er sprake is van een mismatch tussen twee individuen. Kijk niet naar buiten maar naar binnen. Je kunt aan het boek met minstens zo veel recht de conclusie verbinden dat de echtelieden uiteindelijk een buitenstaander bleven in wat in het leven voor de ander essentieel was. Ik neem onmiddellijk aan dat A voor zijn omgeving een moeilijk bereikbaar mens was. Desondanks bezit hij de reputatie van een speelse geest. Dat blijkt uit de spullen die hij om zich heen verzamelde, uit zijn commentaar dat vaak genadeloos ad rem was, zijn liefde voor sport of zijn optreden bij Koot en Bie. Dat laatste blijft ongenoemd door C wat toch opmerkelijk is als je man in de champions league van de satire heeft gespeeld. Bij herlezing van Margriet weet raad valt op hoe bloedserieus het onderwerp van dat boek behandeld werd. Interessant maar ook gortdroog. Aan het eind van Beladen huis merkt een zus van C op dat de twee niet bij elkaar pasten. C verweert zich door te zeggen dat het ooit anders was. Brinkgreve heeft een moedig en onthullend boek geschreven. Man en vrouw corresponderen vanuit verschillende kamers per mail met elkaar. Tijdens de uitvaart kan zij, bedreven spreker in het openbaar, het niet opbrengen het woord te voeren. Daar opent het boek mee. Teleurgesteld door zijn pantser van somberheid trekt zij zich steeds meer terug in hun vakantiehuisje in Egmond. Hij kwam daar niet graag en sprak over Klein Westerbork. De duik in het verleden heeft als bijvangst opgeleverd dat zij de man herontdekte op wie ze vroeger dol was. Zo krijgt een tragisch verhaal alsnog een verguld randje.
middelr@xs4all.nl
