Leesimpressies
Daan Heerma van Voss: Geen vaarwel vandaag
- Nr. 12 - 2025
- De hoofdrolspeler Oskar van Bohemen komt op de eerste bladzijden van de roman te overlijden. Hij staat op het punt per vliegtuig een uitstapje te maken naar Porto. Het nieuws bereikt druppelsgewijs de nabestaanden. Zoon Moor ontvangt het bericht als eerste. Daarna volgen de andere nabestaanden: oudste dochter Tessel, jongste dochter Cat en voormalig echtgenote Elise. Oskar leefde een teruggetrokken leven te midden van een grote verzameling spullen. Dat laatste lijkt een verwijzing naar de vader van de auteur die tijdens het schrijven van de roman stierf. Er zijn de nodige overeenkomsten tussen Oskar en de vader van de auteur naast verschillen waarover later meer. De contacten met de gezinsleden waren de laatste jaren weinig intensief. De dood is een onherroepelijk gegeven die vraagt om een nadere standpuntbepaling. Dat gebeurt de rest van de roman. Er is veel aandacht voor de wegen die zijn kinderen en ex-vrouw zijn ingeslagen. Oskar was moeilijk in de omgang wat niet uitnodigde tot een veelvuldig samenzijn. De ontstane situatie dwingt de anderen zich af te vragen waarom alles zo is verlopen als het is gegaan. Er zijn enkele standaard gebeurtenissen die de eerste week na het overlijden stroomlijnen. Er is contact met de notaris over de erfenis. Dan is er de kwestie van het opbaren dat eerst bij de ex zou geschieden maar uiteindelijk toch niet. Tenslotte volgt de crematie en het uitstrooien van de as.
Via de genoemde contactmomenten, aangevuld met flasbacks, krijgt het leven van de gezinsleden een nadere inkleuring. Daardoor krijgt zelfs de overledene nog een nieuwe kleur op de wangen. Oudste dochter Tessel is schrijfster al verkeert die loopbaan na een succesvolle roman nu in een impasse. Ze is drukker met het geven van lezingen dan met schrijven. Ze overweegt een nieuw boek met toepassing van een alwetende verteller als leidende techniek. Haar uitgever ontraadt haar die stap. Met behulp van een alwetende verteller ontbreekt een eigen stem. Dat leidt tot een commercieel fiasco. Zoon Moor zocht het meest de contramine met zijn vader en andersom. Hij verkoopt kleding vanuit een busje. Vader vond dat hij zijn talenten verwaarloosde. Moor is zuinig met warme gevoelens voor zijn verwekker. Toch zal hij de stoute schoenen aantrekken en tijdens de crematie het woord voeren. Achteraf is hij bereid tot het tonen van enig begrip. Dochter Cat studeert in Amerika en is bezig zich te ontwikkelen tot een kenner van Freud. Die achtergrond komt haar van pas bij het zich verplaatsen in de overledene. Zij heeft als laatste het ouderlijk huis verlaten. Zij was the last woman standing. Misschien heeft Oskar haar daarom wel benoemd tot executeur testamentair. Vanwege studieverplichtingen staat ze niet te trappelen om snel huiswaarts te keren. Een bijzondere rol is weggelegd voor Elise. Zij verliet hem omdat ze niet langer was opgewassen tegen zijn nukken. Ze is een nieuw leven begonnen met haar jeugdliefde Cas, een brave hendrik die aangeduid wordt als Casplant. De geste om Oskar na al die jaren zonder hem bij haar thuis op te baren komt uit de lucht vallen. Zij zal dit aanbod ook weer intrekken. De dode zal de eerste dagen in het mortuarium van Schiphol doorbrengen. Het opbaren laten gebeuren door een begrafenisondernemer is een voor de hand liggende gedachte die niet tot werkelijkheid wordt. De terugblik van de gezinsleden brengt nieuwe feiten over Oskar aan het licht. Hoewel vaak afwezig was zijn impact groot.
Als wij zijn kinderen één persoon zouden moeten noemen die bepalend is geweest voor wie we zijn geworden, we hem zouden noemen. Hij was het vraagteken dat ons gaande hield, dat ons aan elkaar bond. We begrepen hem niet. Omdat we hem niet begrepen, bleven we vragen stellen. Omdat we vragen bleven stellen, kwamen we vooruit
Oskar was aanvankelijk fotograaf en later filmmaker. Hij was ervan overtuigd dat je het leven eerder als een serie momentopnamen dus als foto’s herinnerde dan als het continuüm van een film. “Elk gezin is normaal als je erin opgroeit, geen enkel gezin is normaal als je erop terugkijkt.”
Arend Jan Heerma van Voss overleed begin 2022. Alle gelukkige families zijn hetzelfde, maar elke familie die rouwt doet dat op eigen wijze. In zijn familie schrijft men dan een boek. Daan Heerma van Voss was in 2023 de eerste. Daarna volgde in 2024 broer Thomas ook met een roman en weduwe Christien Brinkgreve dit jaar met een memoir. Daan was dus de eerste maar gebruikte het minst de input uit de werkelijkheid. Zo paste hij een ander jeugdtrauma toe, misbruik door de katholieke kerk, in plaats van de schok die het plotseling overlijden van een oudere zus, tegelijk surrogaat moeder, veroorzaakte. Toch zou hij ook een beroep doen op werkelijke voorvallen. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat de diskwalificatie van Gregory Peck, een houterig acteur, niet geleend is van zijn vader. Die opmerking gaat overigens voorbij aan het echte probleem van Gregory Peck dat hij geen idee had waar hij tijdens het acteren zijn handen moest laten.
Daan Heerma van Voss heeft ondanks hier en daar de inzet van de handrem een wervelend boek geschreven, waarbij hij gebruik gemaakt heeft van een alwetende verteller. Die rol vervult de usual suspect. Tenzij er van Arend Jan Heerma van Voss in de nagelaten stapels een autobiografische roman opduikt, vind ik het moment aangebroken om als lezer de familie met rust te laten.
middelr@xs4all.nl
