Leesimpressies
Hernan Diaz: Vermogen
- Nr. 12 - 2026
- Voor zijn debuutroman uit 2017 kreeg Hernan Diaz veel complimenten. Het betrof een historische werk dat speelde in de wereld van de westerns. Diaz is Argentijn van geboorte en groeide op in Zweden. Hij is nu woonachtig in New York en werkzaam aan Columbia University. Zijn tweede roman duikt opnieuw in het verleden maar nu gaat de reis naar de wereld van het grote geld. Het boek bestaat uit vier delen die op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken hebben. Ook de vorm verschilt. Naast elkaar zijn er een roman, een autobiografie, een herinnering en een dagboek. Bij nadere beschouwing gaat het om vier verschillende accenten die allemaal een ander licht op de dezelfde zaak werpen. Het eerste deel bestaat uit een roman uit 1938 van de hand van de nu vergeten auteur Harold Vanner. Die vergetelheid berust trouwens niet op toeval zoals in het vervolg duidelijk zal worden. Vanner beschrijft het leven van de magnaat Benjamin Rask. Hij behandelt zijn opkomst, de groei van zijn imperium en de reputatieschade die later zijn deel zal worden. Bovendien is er veel aandacht voor zijn huwelijk met een jongere vrouw die zich bezig gaat houden met liefdadigheid en een passie bezit voor kunst en dan vooral literatuur en muziek. De echtgenote komt door ziekte vroegtijdig te overlijden.
Rask stamt uit een milieu dat groot is geworden in de tabaksindustrie. Als erfgenaam doet hij het familiebedrijf van de hand en komt zo in het bezit van een mooi startkapitaal om zijn geluk in de effectenwereld te beproeven. Hij is een begenadigd wiskundige. Rask weet een geslaagde combinatie aan te brengen tussen intuïtie en rationele kennis. Zijn rijkdom dijt alsmaar uit. Als hij het midden van zijn leven heeft bereikt, of misschien al voorbij is, meent hij “vanuit een vaag gevoel van genealogische verantwoordelijkheid en een nog vager besef van gepastheid” te moeten trouwen. De vrouw van zijn keuze is opgevoed door beschermende ouders en heeft haar vader, die sterk aan haar vorming heeft bijgedragen, verloren aan een fatale geestesziekte. Zij meende haar moeder een goed huwelijk verschuldigd te zijn al was het maar om bestaanszekerheid te waarborgen. Het komt tot een solide huwelijk rond een kern van stilzwijgend ongemak. Je kunt pas een goed privéleven realiseren achter een publieke façade. Noem het tedere liefdesloosheid. Door het hele boek heen zal de aard van de relatie tussen de echtelieden een bron van uiteenlopende opvattingen zijn. In de roman van Vanner neemt de beurskrach van 1929 een sleutelpositie in. Onherstelbaar verdampen vele vermogens. Het merkwaardige feit doet zich voor dat Benjamin Rask juist welvarender uit de crisis komt. Hoe heeft hij zo uitgekiend kunnen anticiperen? Heeft hij met voorkennis gehandeld? Heeft hij misschien zelf de hand gehad in het uitbreken van de crisis? Zijn aandeel in de beurskrach komt hem op scherpe kritiek te staan. Zijn vrouw, die zich nooit met de zakelijke kant van haar mans bestaan heeft ingelaten, krijgt wel met de consequenties van doen. Gerenommeerde kunstenaars annuleren hun deelname aan haar activiteiten.
Sinds de vroegste dagen van hun vrijage hadden ze elkaars intelligentie bewonderd, en daarenboven hun wederzijds vermogen om in te zien dat ze allebei stilte en ruimte nodig hadden om te gedijen
Het einde van de roman staat in het teken van het overlijden van de echtgenote. Zij wordt geveld door dezelfde ziekte als haar vader nota bene in dezelfde Zwitserse kliniek als waar hij de laatste adem uitblies.
Het tweede deel van het boek bestaat uit de autobiografie van Andrew Bevel. Dat blijkt de echte naam te zijn van de man die de lezer heeft leren kennen als Benjamin Rask. Andrew Bevel is getrouwd met Mildred die we ook onder een andere naam hadden ontmoet. Het is meer de aanzet tot een autobiografie. Op diverse plekken staan er enkel aanwijzingen die nadere invulling behoeven. Het motief voor de autobiografie is glashelder. Bevel wil de reputatie van hemzelf en van zijn vrouw rehabiliteren. Hij rechtvaardigt zijn handelen omdat hij door eigenbelang na te streven tegelijk de welvaart van zijn land gediend heeft los van hinderlijk ingrijpen door overheidsinstanties. Hij kan bovendien niet uitstaan dat Mildred, de zachtmoedigheid zelve, is afgeschilderd als iemand die ten prooi is gevallen aan gekte. Mildred stierf aan kanker. Bevel kan niet anders. Je moet roddels en verzinsels nooit ontkennen want ontkennen is een vorm van bevestigen. Daarom maakt hij zijn eigen versie van de werkelijkheid die vanwege zijn plotselinge dood nooit voltooid en gepubliceerd wordt. Intussen heeft hij een belang genomen in de uitgeverij van Vanner en verhindert zo het bestaansrecht van diens gewraakte roman.
In het derde deel van het boek komt Ida Partenza aan het woord. Zij is 70 en was ooit als startend schrijver de ghostwriter van de autobiografie van Andrew Bevel. Dat is inmiddels lang geleden. Toch wekt die ervaring uit haar jeugd opnieuw haar belangstelling als zij ontdekt dat na lang juridisch getouwtrek de persoonlijke geschriften van Andrew en Mildred beschikbaar zijn gekomen in het museum waartoe de vroegere woning van de Bevels is omgebouwd. Ida Portenza kent zelf een bewogen geschiedenis. Ze was de dochter van een Italiaanse immigrant, zelf noemde hij zich banneling, met uitgesproken anarchistische voorkeuren. Wall Street beschouwde hij als een schijnwereld. Dat zijn dochter ging werken voor een beursmagnaat beviel hem niet. Zij heeft tijdens haar werkzaamheden Mildred nooit ontmoet omdat ze er toen al niet meer was. Zij is gefascineerd over de werkelijke rol van Mildred. Zij heeft de drammerigheid van Andrew uit eigen ervaring leren kennen en daardoor begrip gekregen voor de eenzaamheid en verveling van Mildred. Ze houdt daaraan de indruk over dat het portret van de geplaagde vrouw door Vanner en de onbeduidende schim uit de autobiografie van Bevel allebei de plank misslaan. Zij ziet Mildred als een autonome persoonlijkheid.
Het vierde en laatste deel bestaat uit het dagboek van Mildred. Dat is wat mij betreft enigszins een anticlimax in een tot dan toe sterke roman, ondanks of misschien dankzij de trucages uit het postmodernistische handboek, omdat daarin het beeld van Ida Portenza bevestigd wordt en dus weinig toegevoegde waarde bezit. Verder staat het dagboek vol met beschrijvingen van hoe een ziekte iemand geleidelijk weet te slopen. Dat staat los van de intrigerende relatie tussen de echtelieden waar het boek grotendeels op drijft.
middelr@xs4all.nl
