Leesimpressies
Isaac Bashevis Singer: The magician of Lublin
- Nr. 26 - 2026
- De boekenrubrieken in kranten en weekbladen hebben, begrijpelijkerwijs, vooral aandacht voor actuele titels. Hoe rijk die oogst ook is, op elk moment zal zij het afleggen tegen de meesterwerken uit de voorafgaande literaire canon. Wie recht wil doen aan het consumeren van literaire hoogstandjes zal zichzelf moeten dwingen klassieke werken te lezen. Er gaan weken voorbij dat er geen nieuwe Joyce, Kafka, Flaubert of Tolstoj het podium betreedt. Zo’n klassieke bron is Isaac Bashevis Singer. Hij vereeuwigde in zijn werk het joodse milieu van zijn Poolse jeugd. Zijn leven omspande bijna de hele twintigste eeuw. Hij overleed in 1991. Hij schreef in het jiddisch zodat de mensen met wie hij een afkomst deelde kennis konden nemen van zijn werk. In 1935 emigreerde Singer naar Amerika om te ontkomen aan het oprukkend antisemitisme. Hij ging toen zijn eigen werk vertalen naar het Engels. In 1978 ontving hij de Nobelprijs voor literatuur. Zijn reputatie stoelt vooral op verhalen en romans. Veel verhalen spelen zich af in het hof van zijn vader, een instelling die de functies van school, rechtbank en synagoge combineerde, een toevluchtsoord voor mensen die om goede raad verlegen zitten. The magician of Lublin dateert uit het eerste deel van zijn loopbaan en verscheen in 1960. De hoofdrol is weggelegd voor de kleurrijke Yasha Mazur, een rondreizende artiest.
In het begin van de roman treffen we Yasha thuis slapend aan. Hij heeft extra rust nodig om bij te komen van zijn inspannende optredens. Zijn vrouw Esther met wie hij twintig jaar getrouwd is, vertroetelt hem. Het stel heeft geen kinderen. Hij verzamelt krachten voor een nieuwe tournee. Yasha is een veelzijdig man. Hij is evenwichtskunstenaar, acrobaat, jongleur, ontsnappingskunstenaar en hypnotiseur. Noem hem gerust een magician. Mensen denken dat hij Rothschild in slaap kan sussen om er dan met diens geld vandoor te gaan. Zijn reactie: I am a magician, not a criminal. In de Nederlandse vertaling heeft het beroep van magician de omschrijving duizendkunstenaar meegekregen, een terechte kwalificatie. Yasha is voortdurend aan het broeden om nieuwe trucs aan zijn repertoire toe te voegen. Over het geloof koestert hij vrijzinnige gedachten. Hij draagt geen baard en gaat alleen met Rosh Hashonah en Yom Kippur naar de synagoge. Wie hem aanspreekt op zijn losse religieuze zeden vraagt hij of ze zelf in de hemel zijn geweest en kunnen vertellen hoe God eruit ziet. Geboden en verboden zijn niet aan hem besteed. Uitgerust begint Yasha aan een nieuwe trip met als eindbestemming Warschau.
The holidays were over. Yasha hitched up the wagon and prepared to leave on his journey. He took along the monkey, the crow and the parrot. Esther cried so much that her eyes swelled
Hij pikt onderweg Magda op. Zij fungeert als zijn assistente onder meer als zijn minnares. Alles doet zij om het haar baas naar de zin te maken. Dan is er een stop bij Zeftel, een vrouw die door haar echtgenoot is verlaten. Yasha heeft in iedere stad een ander liefje. Hij droomt vooral over Emilia, de weduwe van een professor die met haar lieftallige dochter Halina in Warschau woont. Dankzij zijn impresario staan hem optredens te wachten in de schouwburg. De directeur is niet bereid zijn honorarium te verhogen. Yasha bezit wel enige reputatie maar in West-Europa zou hij wereldberoemd zijn wat nu niet het geval is. Geld is bijzonder welkom. Emilia en Yasha plannen een gezamenlijke toekomst. Ze zouden het liefst naar een huis met tuin in Napels emigreren waar het klimaat de gezondheid van Halina ten goede zou komen. Een dergelijke stap vereist een financiële basis. Yasha vindt deze onderneming alleen verantwoord als hij aan Esther een kapitaal kan achterlaten ter compensatie. Bovendien verwacht Emilia dat Yasha zich tot haar geloof zal bekeren. Hobbels belemmeren het avontuur. In wanhoop doet Yasha een poging tot inbraak na daartoe een tip te hebben gekregen. Het lukt hem niet de kluis te kraken bij een rijk man en tijdens de vluchtpoging vanaf het balkon raakt hij ernstig geblesseerd. Het kaartenhuis van Yasha stort geleidelijk in elkaar. Hij heeft altijd zijn eigen genoegens nagejaagd maar krijgt last van een opspelend geweten. Singer beschrijft zijn hoofdpersoon in een permanent gevecht tussen zijn aardse en geestelijke prikkels.
Het boek eindigt met een epiloog die drie jaar in de tijd vooruitspringt. Voor Yasha is een periode van boetedoening aangebroken. Hij sluit zich op in een cel en ontvangt wanhopige mensen die op zoek zijn naar verlossing. Zo bewijst Yasha goede diensten aan zijn medemensen. Hij ontvangt een brief van Emilia van wie hij dacht dat ze inmiddels overleden zou zijn. Zij vertelt dat ze veel van hem gehouden heeft maar ondertussen wel met een ander, een vriend van haar overleden man, getrouwd is.
Singer is sterk in de sfeertekening van de wereld waarin zijn personages leven. Yasha eist alle aandacht op. Ondanks zijn bravoure kan hij niet ontkomen aan het dwingende karakter van zijn geloof. Er moet uiteindelijk altijd afgerekend worden. Religie is een disciplineringsmechanisme dat zijn aanhangers met een eigen pakket aan kwellingen opzadelt.
middelr@xs4all.nl
