Leesimpressies
Javier Zamora: Solito
- Nr. 9 - 2025
- Migranten en asielzoekers vormen een prominent thema in de politiek. Het gaat vooral over hen zonder dat zij zelf aan het woord komen. De opmerkelijkste televisie-uitzendingen van het afgelopen halfjaar zijn die waarin de volksvertegenwoordiging debatteert met minister Marjolein Faber. De Venlose Trump heeft haar geselecteerd uit de populistische kweekvijver met bestuurlijk talent. Hij heeft haar niet met lege handen op pad gestuurd. Ze kreeg twee zinnetjes mee waar zij alle vragen en opmerkingen vanuit de Kamer mee pareert. Het eerste zinnetje luidt: ik werk aan het strengste asielbeleid ooit. Daar is na een halfjaar overigens weinig van terechtgekomen. Op de vraag waarom dat wenselijk is, komt het tweede zinnetje van pas: er waait een andere wind. Het KNMI wil dit bevestigen noch ontkennen. De twee zinnetjes worden op triomfantelijke toon uitgesproken. Misschien is een strenger asielbeleid wenselijk maar wat vooral stoort is het gebrek aan besef dat asielzoekers mensen zijn. Voor de PVV zijn asielzoekers wat voor de BBB beesten zijn: geschikt voor de slacht. Javier Zamora heeft in zijn boek een asielzoeker een stem gegeven. Hij spreekt daarbij uit eigen ervaring. Het verhaal gaat over de reis van een 9-jarig jongetje dat vanuit El Salvador probeert de Verenigde Staten te bereiken waar hij hoopt herenigd te worden met zijn vader en zijn moeder.
Javier leeft bij zijn grootouders en een tante in een klein dorp. Zijn vader vertrok als politiek vluchteling naar de Verenigde Staten naar Gringolandia. Zijn moeder volgde om economische redenen. Javier heeft nauwelijks nog levende herinneringen aan zijn vader want dat is al te lang geleden. Wekelijks is er telefonisch contact met de ouders. Dat gebeurt bij De Bakker want het gezin van opa heeft zelf geen telefoon, er is thuis wel een kleurentelevisie die de fantasie van de jongen stimuleert. Javier is op school bij de nonnen een uitstekende leerling. Hij speelt met zijn vriendjes en wordt voor het eerst verliefd. Er zijn voortekenen dat er verandering op komst is. In de wekelijkse telefoongesprekken klinkt vaak het woord trip. Don Dago die als mensensmokkelaar, als coyote, zijn moeder naar Amerika bracht, is weer in het dorp aanwezig. Opa meldt zich op school om voor Javier bijzonder verlof aan te vragen. Niemand mag weten dat er een vertrek naar het buitenland op stapel staat. Ook de nonnen zouden wel eens de politie kunnen inlichten. Javier kwam niet in aanmerking voor een visum waardoor een vliegreis is uitgesloten. Hij is dus op een smokkelroute aangewezen om zijn ouders terug te zien. Don Dago stuurt Javier eerst langs de tandarts want kiespijn onderweg is een risicofactor. Twee jaar voordien vond hij Javier te jong maar nu durft hij het wel aan. Tante Mali naait wat geld in zijn kleding voor noodgevallen. Lopend vertrekken opa en kleinzoon naar het busstation om daarvandaan naar de hoofdstad San Salvador te reizen. De reis gaat van start met een jonge vrouw, Patricia, en haar dochter die iets ouder is dan Javier. Bovendien behoren drie volwassen mannen tot het reisgezelschap onder wie Marcelo. De laatste is afkomstig uit hetzelfde dorp. Opa geeft hem wat geld om in ruil daarvoor een oogje op Javier te houden. Marcelo is al eens in Amerika geweest en fungeert als vraagbaak voor Javier.
Krijg je daar op school in de pauze pizza? Eten de kinderen daar de hele tijd hamburgers? Zijn de straten daar echt zo schoon en is er overal een McDonalds? Is het strand net zo blauw en breed als in Baywatch?
Het boek doet nauwgezet verslag van de reis, die zich zal ontpoppen als een overlevingstocht. Een geslaagde vlucht vereist een bedachtzame aanpak. Nooit opvallen. Tijdens de busreis geen onderling contact. Zeg niets over de eindbestemming. Je bent hooguit op weg naar de volgende halteplaats. Don Dago is een onbekende. Reflecterende stukken kleding dienen afgeplakt met het oog op helikopters en nachtkijkers. Van San Salvador gaat het naar Guatemala. Daar nemen opa en Don Dago afscheid. Er is een oponthoud van twee weken. Tijdens de reis is er permanent sprake van onzekerheid over wat er staat te gebeuren. Op wie en wat is het wachten? De deelnemers spelen in een film waarvan niemand het script kent. Onderweg ontfermen zich nieuwe mensenhandelaren over de migranten. Van Guatemala gaat het over zee naar Mexico. Er varen enkele overvolle boten die overgeleverd zijn aan de weergoden. Het weer stelt de vluchtelingen vaker op de proef. Soms storm, in de nacht ijzig koud en overdag verzengend heet. Geleidelijk gaat er een band ontstaan tussen Patricia, haar dochter, Javier, en Chino. Javier wordt op de rug genomen door Chino als hij de uitputting nabij is. Patricia treedt op als reserve moeder. Ze heeft zelfs enkele trekjes gemeen met zijn echte moeder. Steeds is er de zorg om voedsel, drinken, onderdak, stinkende lichamen en vuile kleding. Door zich als gezin te presenteren hoopt het viertal de kans op succes te vergroten. Twee keer mislukt het om Amerika te bereiken en wordt het gezelschap door de grenspolitie weer naar Mexico teruggebracht. Het beeld van de Mexicaan blijft beperkt. Hij is soldaat, buschauffeur of mensensmokkelaar. In het afgesproken bedrag met de mensensmokkelaars zijn twee pogingen inbegrepen. Voor een derde poging is bijbetalen noodzakelijk. Uiteindelijk ziet Javier zijn ouders terug en kan hij de traumatische gebeurtenissen achter zich laten.
De eenzame reis van een 9-jarige jongen vond plaats in 1999. Er zou twintig jaar overheen gaan voordat Javier Zamora zijn geschiedenis op schrift kon stellen. Wat de Nederlandse editie betreft is het te betreuren dat veel Spaanse uitdrukkingen onvertaald zijn gebleven. Dat vergt van de lezer een extra inspanning. Het motief van de schrijver voor het boek is om in contact te komen met zijn surrogaat gezin van de vluchtreis. Na aankomst in Amerika raakte men elkaar kwijt door wijziging van de mobiele nummers. Indrukwekkend is hoe vreemde mensen met gevaar voor eigen leven er alles aan doen om elkaar door benarde omstandigheden heen te slepen. Wat zou Marjolein Faber niet opknappen van een vleugje van deze medemenselijkheid.
middelr@xs4all.nl
