Leesimpressies
Karissa Chen: Vogels op de wind
- Nr. 34 - 2025
- Zou mij de vraag gesteld worden wie het grootste aanstormende talent is in de Taiwanese literatuur dan ligt de naam Karissa Chen op het puntje van mijn tong. Ze ontving veel waardering voor haar debuutroman. De schrijver verdeelt haar leven tussen Taipei en New Jersey. Het is de geschiedenis van haar opa en zijn generatie die voor inspiratie zorgt. Het verhaal bestaat uit een liefdesverhaal dat in totaal zeventig jaar beslaat. Hoofdpersonen zijn Suchi en Haiwen die opgroeien in dezelfde buurt van Shanghai. Wat begon als een jeugdvriendschap ontwikkelt zich tot een jeugdliefde. Later zullen de twee trouwen. Alleen niet met elkaar. De vonk springt over als Suchi hem voor het eerst viool hoort spelen. Hij oefent om via een auditie tot het conservatorium te worden toegelaten. Muziek is de grote passie voor Haiwen. Hij droomt van een loopbaan als violist met Suchi als zijn vrouw. Zij wil behalve hem een leven als zangeres. De droom valt in duigen. Omstandigheden sturen aan op andere keuzes. De relatie tussen de beide families is afstandelijk. Toch is er geen sprake van een klassieke vijandschap zoals tussen de families Capulet en Montague. Op latere leeftijd zullen de beide moeders vriendschap bij elkaar vinden. Het zijn vooral de politieke omstandigheden die een funeste invloed op de levens van de hoofdpersonen zullen uitoefenen.
Karissa Chen vertelt haar verhaal via sprongen in de tijd. Hoofdstukken wijzen nu eens vooruit en dan weer terug. Dat is een aanpak die schrijvers graag kiezen in plaats van de chronologie maatgevend te laten zijn. Illustratief zijn de eerste drie hoofdstukken. Het begint in 1947 als Haiwen vertrekt uit Shanghai. Daarna volgt een hoofdstuk gesitueerd in 2008 te Los Angeles als de twee elkaar bij toeval treffen in een supermarkt. Het kost enige moeite om de ander na lange tijd te herkennen. Dan volgt een hoofdstuk dat speelt in 1938 waarbij de twee elkaar leren kennen. Het is de vraag of de aanpak met grote sprongen in de tijd een meerwaarde heeft. Op de uitvoering is overigens niets aan te merken. De auteur weet goed te doseren welke voorkennis bij de lezer wel of niet als bekend mag worden verondersteld in een bepaald jaar. Haiwen heeft besloten zich als militair aan te melden om zo te voorkomen dat zijn oudere broer wiens vrouw zwanger is zijn dienstplicht moet vervullen. Het zijn onzekere tijden in China. De bezetting van de Japanners is voorbij en de burgeroorlog tussen de communisten en nationalisten is zich aan het voltrekken. Haiwen sluit zich aan bij de nationalisten. Hij neemt geen afscheid van Suchi maar laat wel zijn vioolkoffer voor haar achter. Per briefje vraagt hij om vergeving
Nog twee uur en dan zit hij samen met andere soldaten in de trein met een zware, uitpuilende rugzak tegen zijn buik en een foto van Suchi op zijn borst, en dan zal hij met bevend hart naar zijn langzaam kleiner wordende familie wuiven
Ook Sushi zal Shanghai verlaten. Haar vader stuurt haar onder het mom van een zakelijke opdracht, hij heeft haar voorbestemd om later zijn boekwinkel annex uitgeverij van verzetsliteratuur over te nemen, naar Hongkong. De ware reden is dat hij het daar voor Suchi en haar oudere zus Sulan veiliger vindt. De ouders hopen later te kunnen volgen maar dat zal een illusie blijken. De rode draad is dat mensen handelen en daardoor iets anders niet doen. Schuldgevoel is een permanente bondgenoot. Door loyaal aan de familie te zijn loopt Haiwen het risico Suchi kwijt te raken. Suchi ontfermt zich in Hongkong over haar ziekelijk zus. Ze komt te werken als serveerster in een nachtclub waar een vaste bezoeker toenadering zoekt. Hij is een machtig en veeleisend man die zich aanvankelijk fatsoenlijk weet te gedragen. Dat zal na het huwelijk anders zijn. Suchi schikt zich in haar lot omdat zij op die manier het best haar zus bescherming kan bieden. Ze krijgt een zoon die later in Amerika gaat studeren. Haiwen raakt langdurig verstrikt in Taiwan. De communisten hebben de slag om het vasteland van China gewonnen. Als Chiang Kai-shek komt te overlijden is een perspectief op de herovering van het moederland verdwenen. Als het zonder de inbreng van de grote leider al niet lukte dan zal dat zonder hem helemaal niet slagen. Voor Haiwen is de situatie uitzichtloos. Hij maakt kennis met een meisje dat samen met haar vader een oesteromeletkraampje uitbaat. Hij is onder de indruk van deze Linyee en trouwt met haar. Zij snijdt nog weer een nieuwe dimensie aan in de politieke complicaties. Ze behoort tot de autochtone bevolking van Taiwan die weinig enthousiast is over de grote toestroom van Chinese nationalisten. Dankzij enige kennis van het Engels wordt hij naar Amerika uitgezonden voor het textielbedrijf waaraan hij verbonden is. Haiwen en Linyee krijgen twee dochters. Zijn ouders heeft hij dan al vele jaren niet meer gezien. Bij een incidenteel bezoek aan de overgebleven leden van zijn oorspronkelijke gezin raakt hij perplex bij het zien van zijn moeder. Het blijkt echter te gaan om de dochter van zijn zus. Het is een voorbeeld van de diep ingrijpende gebeurtenissen waar het boek zo rijk mee is gevuld. Als Suchi ter begeleiding van haar zoon meegaat naar zijn Amerikaanse universiteit durft zij een beslissende stap te zetten onder meer na aansporing van haar zoon. Ze besluit haar man te verlaten en in Amerika te blijven. Ze vindt onderdak bij haar zus die succesvol is als modeontwerpster in New York. De rolverdeling in het verlenen van bijstand tussen de zussen is dan omgedraaid. Later trekt zij in bij het gezin van haar zoon. Voor Suchi en Haiwen blijven de herinneringen aan Shanghai dierbaar. Toch staan ze wel op een andere manier stil bij de periode van vroeger. Suchi heeft vooral geaccepteerd wat het leven voor haar in petto had maar Haiwen is vooral blijven terugverlangen naar hun band van vroeger, helemaal nu zijn echtgenote recent is overleden. Toch eindigt het boek met een gezamenlijk terugreis naar Shanghai. “Op een dag vergat hij haar misschien; op een dag vergat ze hem misschien. Maar dat was op een dag. Vandaag hadden ze nog tijd.” De Engelstalige titel luidt homeseeking en dat is een treffend label. De Nederlandstalige titel heeft ook een wervende betekenis. De keuzes die je maakt komen maar in beperkte mate voor eigen rekening. Omstandigheden werpen hun schaduw vooruit. Mensen zijn vogels op de wind. Dat is vooral zichtbaar in de implicaties van de politiek. De meeste politici blinken uit in het in de war gooien van menselijke levens. In de roman komt naar voren hoe sterk het effect is van taal op de identiteit van mensen. Nu eens spreken personages Mandarijn, dan weer Kantonees, Shanghainees, Taiwanees of Engels. De taal bepaalt of je er wel of niet bij hoort. Hun namen veranderen mee. Zo wordt onder meer Suchi Sue en Haiwen Howard. Behalve een groot liefdesverhaal heeft de auteur duidelijk gemaakt hoe afhankelijk mensen zijn van wat zich buiten hun bereik voltrekt. Naar beste weten acteren in de schemering is ieders lot. Een jeugdliefde kan een leven lang duren al is er geen garantie dat deze volgens plan verloopt. De roman is zo krachtig dat de toevalligheden in de ontmoetingen van Howard met Suchi of haar zus, in Hongkong New York en Los Angeles, voor mij als lezer op de koop toegenomen worden.
middelr@xs4all.nl
