Leesimpressies
Koos van Zomeren: Gevolgen
- Nr. 40 - 2024
- Lang geleden wierp Koos van Zomeren soms een boze blik op mij. Op mijn racefiets reed ik op zwoele zomeravonden over het smalle pad van de Hollandse Kade tussen Kamerik en Kockengen. De insecten vlogen je als gebraden hanen in de mond. Met de biodiversiteit van toen kon dat nog. De schrijver liet op dat moment zijn hond uit en was op zijn rust gesteld. Van Zomeren is liefhebber van zowel natuur als van haar dierlijke bewoners. Over zijn hond heeft hij veel geschreven. Die boeken heb ik niet gelezen. De gewisselde blikken waren voor mij voldoende. Je kunt bij Van Zomeren ook terecht voor vragen als wat wil de koe. Uit zijn nieuwste werk kun je leren dat het onverstandig is je te positioneren tussen Schotse Hooglander en kalf. Tijden veranderen. De schrijver is al lang verhuisd richting zijn geboortegrond en mijn racefiets is van de hand gedaan. Schrijver en lezer kunnen met een schone lij beginnen. Overigens ook in het tijdperk van de boze blikken las ik zijn werk met plezier. Zijn laatste boek is een vervolg op de roman “Omstandigheden”. De hoofdrol is weer voor de gepensioneerde boekhandelaar Ronald Walraven, ondanks zijn leeftijd een strijdvaardig man zoals Van Zomeren in zijn jonge jaren zelf was. Walraven kreeg de aanvechting zelf te schrijven na jarenlang als gastheer te zijn opgetreden voor schrijvers in de winkel. Ze gaven spreekbeurten, lieten zich interviewen en signeerden. Allemaal aanstellers was Walravens conclusie.
We krijgen een nauwkeurig beeld van Walravens dagelijkse beslommeringen. Hij staat vroeg op in afwachting van de krant. Het wereldnieuws lonkt, de sudoku nog meer. Hij maakt lange wandelingen in het gezelschap van Loetje de laatste vertegenwoordiger van een lange populatie honden. Bergwandelen in het buitenland is voor Walraven het summum. Lang deed hij dat met zijn inmiddels overleden vriend Joop, hij voor de flora en ik voor de vogels. Hij wandelde rond het Duitse Augsburg, het Oostenrijkse Lech en het Zwitserse Grindelwald. Desnoods zelfs aan de Franse kust. Vaak ook in gezelschap van echtgenote Anne, dochter Debbie, zoon Leo of broer Kees. Soms alleen en dan kan makkelijk de behoefte ontstaan aan een luisterend oor. Walraven ging lange brieven schrijven. In Omstandigheden richtte hij zich tot Debbie en Leo. In Gevolgen is aanvankelijk broer Kees de geadresseerde en later de wereld. Soms krijgt iemand zin de lat wat hoger te leggen. Behalve persoonlijk wel en wee kan de wereld om hem heen op commentaar rekenen. Van Zomeren en dus ook Walraven blijkt een superieure mopperaar te zijn. Stupide uitdrukkingen in de krant, met de Volkskrant als belangrijkste suspect, en onnozelheden in praatprogramma’s op de televisie kunnen op zijn hoon rekenen. De politiek blijft niet buiten schot. Walraven stelt dat we geregeerd worden door janhagel en warhoofden. Met de kennis van nu met de portefeuille asiel in handen van een autistische slagersdochter met MAVO diploma en landbouw van een onnozel wicht uit Boer zoekt vrouw is dat oordeel nog betrekkelijk mild. Walraven kijkt liever naar oude afleveringen van Seinfeld of een nieuwe serie op Netflix.
Ondoordachte uitdrukkingen die de hele dag als pasmunt fungeren behandelt hij met een fileermes. Doodgaan aan de gevolgen van kanker is een mooi voorbeeld. Waar is de tijd gebleven dat je aan kanker stierf?Fotobijschrift in de krant: “Twee vrouwen op straat in Kabul.” Dat het vrouwen zijn, kun je zien, dat het er twee zijn kun je ook zien, ja zelfs dat ze op straat zijn kun je zien. Blijft over Kabul
Wat te denken van de mode om consequent te spreken over tot slaafgemaakten. We zouden eens in de verleiding komen te denken dat slaven via vrijwillige sollicitatieprocedures geworven werden. Dit soort nieuwlichterij deinst dan wel terug om te spreken over slaafgemaaktenhandel.
Met de brieven van Walraven is wel iets bijzonders aan de hand. Hij suggereert dat Debbie als jonge vrouw is overleden en dat Leo de band met zijn ouders heeft doorgesneden. Later biecht hij op dat die informatie onjuist is. In werkelijkheid is de relatie tussen Walraven en zijn gezinsleden harmonieus te noemen. Waarom heeft hij deze kunstgreep toegepast? Walraven heeft zelfs uitgebreid stil gestaan bij een passende doodsoorzaak voor Debbie, namelijk eentje die niet te veel vragen oproept. Een lang ziekbed of een dramatische zelfmoord kwamen niet in aanmerking. Het werd een kort ziekbed na een bloedvergiftiging.
Deed Walraven dit om spanning en dramatiek te verhogen? Wilde hij de plezierige werkelijkheid liever niet aan de openbaarheid prijs geven? Wilde hij het adagium van Tolstoi eerbiedigen dat ongelukkige families unieker zijn om over te schrijven? Overigens blijft broer Kees wel gewoon dood.
Het blijft raadselachtig waarom Walraven de keuze heeft gemaakt om de waarheid geweld aan te doen. Daarnaast is er de vraag waarom Van Zomeren dit heeft laten gebeuren. De schrijver heeft het recht zijn hoofdpersoon te corrigeren. Hoe dit ook zij, Walraven heeft de smaak wel te pakken gekregen. Zijn brieven waren niet voor publicatie bestemd. Hij verstopte ze op zijn werkkamer. Inmiddels overweegt hij zijn pen voor een roman in te zetten. In zijn ogen biedt een VvE legio aanknopingspunten. Gezien de scherpte van zijn recensie over de media zou een suggestie kunnen zijn om een hedendaagse versie uit te brengen van wat Komrij in Horen, zien en zwijgen ooit deed met de Nederlandse televisie. Dat is harder nodig dan ooit. Of kiest Walraven de gemakkelijkste weg. “Kopje thee met banketstaaf, beetje lezen, straks een glaasje wijn, kaasplankje, Podium Witteman.”
middelr@xs4all.nl
