Leesimpressies
Louis-Ferdinand Céline: Oorlog
- Nr. 30 - 2024
- Grote schrijvers uit de wereldliteratuur beschikken over magische krachten. Zij bezitten het vermogen om lang na hun overlijden nieuw werk te publiceren. De aanname is wel dat zij het werk voordien geschreven hebben. Anders zou het helemaal een kras staaltje zijn. In 2022 verscheen van de in 2015 overleden Günter Grass ‘Figurstehen’, vertaald als ‘Het levende standbeeld’. Daarin brengt de schrijver verslag uit van zijn ontmoeting met de historische figuur Uta von Naumburg. Dit jaar kwam ‘En agosto nos vemos’ van Gabriel Garcia Marquez uit die sinds 2014 niet meer onder ons is. De Nederlandse titel ‘In augustus zien we elkaar’ vertelt het bijzondere verhaal van een gelukkig getrouwde vrouw die jaarlijks een reisje maakt naar een eiland om het graf van haar moeder te onderhouden. Ze benut die gelegenheid om bij wijze van rouw toe te geven aan seksuele uitspattingen liefst met een jaarlijks wisselende partner. Het is Garcia Marquez in optima forma. Louis-Ferdinand Céline kon bij deze trend geen verstek laten gaan. De omstreden schrijver stierf in 1961. Zijn beroemdste werk ‘Reis naar het einde van de nacht’ dateert uit 1932. In 2022 werd ‘Guerre’ gepubliceerd een jaar later gevolgd door de vertaling ‘Oorlog’. Gezien de stof die Céline nog altijd doet oplaaien kreeg de Nederlandse versie een voorwoord door Arnon Grunberg en een nawoord door vertaler Rokus Hofstede.
Bij een aanhanger van Hitler en een fanatieke antisemiet past een omzichtige benadering. Grunberg haalt aan dat op dit punt twee visies om de voorrang strijden. De estheten beweren dat een kunstwerk, los van de maker, een beoordeling op eigen merites verdient. De moralisten daarentegen menen dat werk en leven van de kunstenaar onscheidbaar zijn. Kritiek op de persoon impliceert kritiek op het werk. Grunberg brengt niet als excuus maar bij wijze van achtergrondinformatie enkele aspecten uit het leven van Céline naar voren. Zo keerde hij getraumatiseerd, gekweld door hevige hoofdpijnen, terug van het front uit de Eerste Wereldoorlog. Daarnaast hield hij aan zijn jeugd in een benepen middenstandsmilieu een sterke afkeer van de maatschappij over. Misschien is de schrijver nog meer dan door zijn omstreden politieke opvattingen te typeren door een sterke afkeer van deugdzaamheid en een grote dosis misantropie. Het is niet verwonderlijk dat Willem Frederik Hermans frequent uiting gaf aan zijn bewondering. Hermans heeft zeker bijgedragen aan zijn bekendheid in Nederland. Céline onderscheidde zich met een rauw taalgebruik waarbij hij gebruik maakte van straattaal. Meeslepend is zijn stijl beslist.Slaap of slaap niet, wankel, joekel, strompel, schuimbek, etter, bibber, knijp ertussenuit, belazer de kluit, schaam je nergens voor, het is maar net hoe de wind waait, jij zal nooit zo wreed en krankjorum zijn als de hele wereld bij elkaar
Vertaler Rokus Hofstede zal een flinke dobber gehad hebben aan de uitvoering van zijn taak. Daar komt als extra complicatie bij dat in het originele manuscript woorden soms onleesbaar zijn en er dus plaats is voor een vermoeden van wat de auteur bedoeld heeft.
Oorlog vertoont autobiografische trekken. Aan het begin van de roman ligt brigadier Ferdinand gewond op het slagveld. Hij heeft een kogel in zijn hoofd en is geïsoleerd geraakt van zijn konvooi. Hij belandt in een veldhospitaal om te herstellen. Een aalmoezenier komt twee maal daags de eeuwigheid bezorgen. Uitgeteld op bed is er een verpleegster die hem seksueel ter wille is. In de nabijheid van de dood laait het seksuele vuur op. Geleidelijk is er sprake van vooruitgang. Samen met een lotgenoot zoekt hij vertier via cafébezoek in een nabijgelegen dorp. Deze kompaan heet in het begin van het verhaal Bébert. Later wordt dat Cascade maar hij heet in werkelijkheid Julien Boisson. Diens echtgenote, Angèle, meldt zich ook bij het gezelschap. Zij zal met het bedrijven van prostitutie de broeierige sfeer verder verhogen. Ondertussen is de status van brigadier Ferdinand ongewis. Hij wordt verhoord over wat zich precies heeft afgespeeld. Mogelijk moet hij zich voor de krijgsraad verantwoorden. Met Julien Boisson loopt het niet goed af. Dan neemt het verhaal een bizarre wending. In plaats van een veroordeling ontvangt Ferdinand een eervolle medaille Hij zou een poging gedaan hebben om in zijn eentje zijn konvooi te ontzetten uit een benarde situatie. Ter ere van de onderscheiding valt hem een ontvangst ten deel bij een welgesteld man aan huis. Zelfs de ouders komen voor die gelegenheid over om hun trots te uiten. Moeder raakt niet uitgepraat over de weelde. Het lot neemt een keer. Ferdinand komt in contact met een Britse officier, die als klant van Angèle zijn opwachting maakt in het verhaal. Tussen Angèle, de majoor en Ferdinand ontstaat een band. Het is de gelegenheid om het strijdtoneel in de Belgisch Franse grensstreek te verlaten. Londen, waar geen oorlogshandelingen plaatsvinden, biedt uitkomst. Voor mensen met een sterke maag die verder willen lezen wat volgt op de gebeurtenissen in Oorlog kan bij Céline terecht in de delen Guignol’s band en De brug van Londen.
middelr@xs4all.nl
Bij het werk van een Hitler bewonderaar en een fanatieke antisemiet past een omzichtige benadering. Grunberg haalt aan dat op dit punt twee visies om de voorrang strijden. De estheten beweren dat een kunstwerk, los van de maker, een beoordeling op eigen merites verdient. De moralisten daarentegen menen dat werk en leven van de kunstenaar onscheidbaar zijn. Kritiek op de persoon impliceert kritiek op het werk. Grunberg brengt niet als excuus maar bij wijze van achtergrondinformatie enkele aspecten uit het leven van Céline naar voren. Zo keerde hij getraumatiseerd, gekweld door hevige hoofdpijnen, terug van het front uit de Eerste Wereldoorlog. Daarnaast hield hij aan zijn jeugd in een benepen middenstandsmilieu een sterke afkeer van de maatschappij over. Misschien is de schrijver nog meer dan door zijn omstreden politieke opvattingen te typeren door een sterke afkeer van deugdzaamheid en een grote dosis misantropie. Het is niet verwonderlijk dat Willem Frederik Hermans frequent uiting gaf aan zijn bewondering. Hermans heeft zeker bijgedragen aan zijn bekendheid in Nederland. Céline onderscheidde zich met een rauw taalgebruik waarbij hij gebruik maakte van straattaal. Meeslepend is zijn stijl beslist.
Slaap of slaap niet, wankel, joekel, strompel, schuimbek, etter, bibber, knijp ertussenuit, belazer de kluit, schaam je nergens voor, het is maar net hoe de wind waait, jij zal nooit zo wreed en krankjorum zijn als de hele wereld bij elkaar
Vertaler Rokus Hofstede zal een flinke dobber gehad hebben aan de uitvoering van zijn taak. Daar komt als extra complicatie bij dat in het originele manuscript woorden soms onleesbaar zijn en er dus plaats is voor een vermoeden van wat de auteur bedoeld heeft.
Oorlog vertoont autobiografische trekken. Aan het begin van de roman ligt brigadier Ferdinand gewond op het slagveld. Hij heeft een kogel in zijn hoofd en is geïsoleerd geraakt van zijn konvooi. Hij belandt in een veldhospitaal om te herstellen. Een aalmoezenier komt twee maal daags de eeuwigheid bezorgen. Uitgeteld op bed is er een verpleegster die hem seksueel ter wille is. In de nabijheid van de dood laait het seksuele vuur op. Geleidelijk is er sprake van vooruitgang. Samen met een lotgenoot zoekt hij vertier via cafébezoek in een nabijgelegen dorp. Deze kompaan heet in het begin van het verhaal Bébert. Later wordt dat Cascade maar hij heet in werkelijkheid Julien Boisson. Diens echtgenote, Angèle, meldt zich ook bij het gezelschap. Zij zal met het bedrijven van prostitutie de broeierige sfeer verder verhogen. Ondertussen is de status van brigadier Ferdinand ongewis. Hij wordt verhoord over wat zich precies heeft afgespeeld. Mogelijk moet hij zich voor de krijgsraad verantwoorden. Met Julien Boisson loopt het niet goed af. Dan neemt het verhaal een bizarre wending. In plaats van een veroordeling ontvangt Ferdinand een eervolle medaille Hij zou een poging gedaan hebben om in zijn eentje zijn konvooi te ontzetten uit een benarde situatie. Ter ere van de onderscheiding valt hem een ontvangst ten deel bij een welgesteld man aan huis. Zelfs de ouders komen voor die gelegenheid over om hun trots te uiten. Moeder raakt niet uitgepraat over de weelde. Het lot neemt een keer. Ferdinand komt in contact met een Britse officier, die als klant van Angèle zijn opwachting maakt in het verhaal. Tussen Angèle, de majoor en Ferdinand ontstaat een band. Het is de gelegenheid om het strijdtoneel in de Belgisch Franse grensstreek te verlaten. Londen, waar geen oorlogshandelingen plaatsvinden, biedt uitkomst. Voor mensen met een sterke maag die verder willen lezen wat volgt op de gebeurtenissen in Oorlog kan bij Céline terecht in de delen Guignol’s band en De brug van Londen.
middelr@xs4all.nl
