Leesimpressies
Maria Reva: Laatsteling
- Nr. 30 - 2026
- Maria Reva is een Canadees-Oekraïense schrijver. Ze werd geboren in Cherson en volgde haar ouders bij het najagen van hun droom. Ze groeide op in Vancouver. Ze begon in 2018 te schrijven aan haar debuutroman die zou verschijnen in 2025. De opzet bestond oorspronkelijk uit de confrontatie tussen twee uiteenlopende exorbitante werelden voortgestuwd door vrouwen met een missie. Natuurlijk moest het tot een confrontatie komen tussen deze tegenpolen. De roman is gesitueerd in Oekraïne. Bij het begin van het boek is er sprake van Russische troepenconcentratie aan de grenzen van het buurland. Er was nog geen invasie. De wereld liet zich in slaap sussen door de uitgesproken mening van Maarten van Rossem: Poetin gaat Oekraïne niet binnenvallen. Dat klopte tot hij dat een dag later toch deed. Het project van Maria Reva werd flink door elkaar gehusseld. Het stelde de schrijver voor nieuwe afwegingen. Is het gepast om vanuit het buitenland een land in oorlog te beschrijven? In geval van een bevestigend antwoord rijst de vraag of dat de opzet van het boek diende bij te stellen. Reva vond een oplossing. Zij schreef zichzelf als personage in het verhaal. De debuutroman was een vorm van fictie inmiddels opgeluisterd door metafictie. Dat bleek de manier te zijn om het plan over de opzet van de roman te verzoenen met de actualiteit van dat moment.
De eerste vrouw met een missie heet Jeva. Zij is een knappe vrouw van dertig die het als haar taak ziet om slakken die met uitsterven bedreigd worden te redden van de ondergang. Zij is op zoek naar laatstelingen dat wil zeggen exemplaren die het slotstuk vormen van de soort waartoe zij behoren. Met dat doel reist Jeva per trailer het land door. De trailer is niet alleen een woonplek maar tegelijk een rijdend laboratorium. Jeva kan op haar werkplek de noodzakelijke maatregelen doorvoeren die het voortbestaan van een soort waarborgen. De gedrevenheid van Jeva staat in contrast met haar eigen levensvervulling. Haar familie, vooral haar moeder, dringt aan op gezinsvorming door Jeva. Ze zou haar schoonheid en talent in moeten zetten voor een gelukkig burgerlijk bestaan met man en nageslacht. Zou ze lesbisch zijn? Daar zou haar moeder na verloop van tijd misschien aan kunnen wennen maar Jeva kiest noch voor een man noch voor een vrouw. Als sekspartner wijst ze beide categorieën af. Ondertussen is er geld nodig voor levensonderhoud en het wetenschappelijke werk.
Wie wil er nou onderzoek naar nagenoeg uitgestorven diersoorten financieren? Mensen zoals Jeva zijn nooit de sterren bij milieutoppen en gala’s. Slakken waren niet pluizig of schattig. Ze hadden geen interactie met mensen
Naast Jeva zijn er twee zussen met een missie. Zij keren zich tegen de in hun land populaire huwelijksindustrie. Nastja en Sol hebben die rol overgenomen van hun moeder een fanatieke activiste die zelfs haar dochters in de steek liet om haar doel te bereiken. Ze deed dat onder meer door met ontbloot bovenlijf de aandacht op te eisen. Door in de voetsporen van moeder te treden hopen de dochters hun moeder voor zich terug te winnen. De huwelijksindustrie houdt in dat mannen van over de hele wereld naar Oekraïne komen om met stoom en kokend water een lokale vrouw als echtgenote in de wacht te slepen. Het verdienmodel is als volgt. De mannen betalen flinke sommen geld en de vrouwen die zich beschikbaar stellen kunnen een financiële bijdrage tegemoet zien. Voor de mannen is het een pluspunt dat de bruiden in kwestie gezeglijker zijn dan de vrouwen in hun land van herkomst. Voor de bruiden gloort er een bestaan in het buitenland en hebben zij niet langer last van het vrouwenoverschot in eigen land. De huwelijksindustrie kent naast kandidaat bruiden en bruidegoms ook een rol voor tolken om de kennisuitwisseling te stimuleren. Nastja is kandidaat bruid en de twee jaar oudere Sol is tolk. De boodschap van het activisme luidt: sexpats rot op. De zussen hebben een dubbele agenda. Zij willen de huwelijksindustrie tot ontploffing brengen door een ontvoering van bruidegoms in gang te zetten. Dat zou een schandaal te weeg brengen en op applaus van hun moeder kunnen rekenen.
De relatie tussen de uiteenlopende werelden is gelegen in het feit dat Jeva zich vanwege het geld aanmeldt bij het huwelijksbureau. Voor de zussen is Jeva interessant vanwege haar bezit van de trailer, bruikbaar om de gijzelaars in te vervoeren. Dan maakt de oorlog alles anders. In plaats van dat de entree van Maria Reva als personage de lezer uit het verhaal trekt, neemt het realiteitsgehalte daardoor toe. De auteur laat een andere kant van de oorlog zien dan de dagelijkse journaalbeelden van verwoestingen door drones en raketten. Oorlog kent ook een andere kant. Tussen het luchtalarm door proberen mensen hun dagelijks leven een vervolg te geven. Ze gaan uit eten, kopen een kaartje voor de schouwburg en maken onderling grappen. De schrijver verwerkt dat als volgt. ”Tijdens het eerste jaar van de oorlog, toen ik me schuldig voelde als ik huilde (ik ben niet degene die wordt gebombardeerd) en me vervolgens schuldig voelde als ik niet huilde (denk toch eens aan de mensen die worden gebombardeerd), vroeg ik me af wie er nu echt aanspraak had op rouw.”
Een bijzondere manier waarop Reva zich in het verhaal mengt, is als de positie van haar opa te sprake komt. Deze man leeft als laatste familielid in het zwaar geteisterde Cherson. Zelfs zijn jongere zus is uiteindelijk vertrokken. Hij moet daar weg maar wil niet. De schrijver laat één van haar personages die opdracht uitvoeren. Ze schrijft vier versies van hoofdstuk 44 om de koppige oude man tot evacuatie te bewegen.
In de hier besproken opzet blijven nog vele subplots onbesproken. Maria Reva heeft een originele, geestige, informatieve en intelligente roman geschreven. Het is ondenkbaar dat Poetin de bevolking van Oekraïne ooit onder de duim krijgt.
middelr@xs4all.nl
