Leesimpressies
Martin Hendriksma: Aan zee
- Nr. 29 - 2024
- Zou je na het reisverslag van Claudio Magris over de Donau een boek willen lezen over de Rijn? De eerste gedachte die zich aandient bestaat uit een paar versregels over een reisje dat je zo snel mogelijk uit je hoofd wilt excommuniceren. Dan is er de associatie met schepen van het Rode Kruis en de Zonnebloem die een uitlaatplek faciliteren voor minder fortuinlijke landgenoten. Begrijp me goed, het is een uitstekende zaak dat dergelijke voorzieningen bestaan maar om aan een boek te beginnen met een varend Lourdes als bestanddeel is veel gevraagd. Uit het leven weggerukt worden aan de voet van de rots De Loreley spreekt ook niet tot de verbeelding. Bij de Rijn denk je niet direct aan sexy of heroïsch. Het getuigt van lef dat Martin Hendriksma hier een boek aan wijdde. Het resulteerde zelfs in een televisieserie gepresenteerd door de auteur van het boek in samenspraak met de acteur Huub Stapel, wie kent hem niet, overigens presentatoren die zelf de last van het Sneekermeer en de Maas op hun schouders torsen. Hendriksma was na enkele romans en de Rijn toe aan een positievere insteek. Dat werd de zee met de hartelijke aanbeveling van een senior medewerker bij het Planbureau voor de Leefomgeving. De Noordzeekust is een thema dat bij alle gezindten van een gepolariseerd land enthousiasme te weeg brengt. Dat de Rijn hierin uitmondt zien we door de vingers.
Hendriksma kiest voor een historische invalshoek. De aantrekkingskracht van de zee op zowel jong en oud als op rijk en arm is van recente datum. Lang betekende de zee rampspoed. De Noordzee nam niet alleen mensen tot zich, denk aan de vele vissers die er het leven lieten, maar ook land. Saeftinghe verdween onder water net als een dorp op het westen van Vlieland. In de loop van de negentiende eeuw voltrekt zich een paradigma wisseling. Het zeewater krijgt medicinale kracht toegeschreven. In Scheveningen verrijst het eerste badhuis, in Egmond de eerste vakantiekolonie waar bleekneusjes kunnen aansterken. Een Duitse dokter met magische handen hield spreekuur op Domburg waar onder mee de sprookjesachtige Sissi deel uitmaakte van de klandizie. Kustrecreatie werd een motor van economische voorspoed. Oostvoorne kreeg zelfs een autostrand. Het succes kent een keerzijde. Zeeland is geroompottiseerd. Projectontwikkelaars konden hun gang gaan. Natuurlijk waren er bezwaren van natuurminnaars maar die juridische inspanningen hadden geen opschortende werking. De rechter had aanvankelijk begrip voor de reeds gedane investeringen en durfde deze activiteiten niet meer af te blazen. De nieuwe Omgevingswet dient deze ontwikkeling te beteugelen.
Elk nieuw initiatief (hotel, vakantiepark et cetera) vereist straks vroegtijdige inspraak van burgers en belanghebbenden. Dat biedt extra handvatten om wethouders met slappe knieën te corrigeren. Het dempt de kansen van cowboys langs de kust
Hendriksma beschikt over een soepele pen. Hij behandelt vele onderwerpen van Cadzand tot Rottumeroog. Hij bestudeert archieven, gaat op locatiebezoek en interviewt hoofdrolspelers en in geval van overlijden hun nazaten. Zijn betoog is een cumulatie van casuïstiek wat de toegankelijkheid van het verhaal bevordert. Toch laat hij de vraag onbeantwoord waarom hij juist deze voorbeelden heeft geselecteerd. Voor hetzelfde geld hadden andere plaatsen als illustratiemateriaal kunnen fungeren. Wat mij betreft passeren vertrouwde kustplaatsen de revue waarvan hij mij weet te verrassen met onbekende nieuwtjes. Ik bracht vakanties door in Callantsoog zonder te weten dat hier het eerste legale naaktstrand verscheen. Ik ging nog te water in zwembroek. Ik wist niet dat het mij dierbare Middelburg zo’n grote rol had gespeeld in de slavenhandel. In mijn woonplaats bleek de Scheveningseweg ontsproten te zijn aan de geest van Constantijn Huygens, dichter, diplomaat, componist, architect en geleerde. De kust moest natuurlijk wel ontsloten worden. Pikant detail is verder dat Zandvoort relatief veel inwoners kende met sympathie voor de NSB.
Ondertussen bedreigen nieuwe gevaren de kust: de stijging van de zeespiegel. Hendriksma gaat te rade in Katwijk en spreekt de wethouder van de SGP met de Noordzee in zijn portefeuille. Samen met zijn assistent stelt hij zich te weer tegen de vragen van de seculier aandoende Hendriksma. Katwijk heeft in de afgelopen jaren de bescherming tegen de zee verhoogd en verbreed met als bijproduct een grote weggestopte parkeergarage. Een paar vliegen met een enkele klap. Er zijn voor de toekomst grofweg drie scenario’s. De eerste is verschansen. De kustlijn blijft intact maar er komen extra investeringen in waterkering. Het tweede scenario luidt meebewegen met de zee. Dat kan via drijvende woningen en huizen op palen. Een deel van de kustlijn zal worden opgeheven maar elders steken nieuwe eilanden juist een eind verder de zee in. De laatste optie heet vlucht naar voren. Dankzij een vrijwel aaneengesloten reeks eilanden en bredere duinen komt er een nieuwe bufferzone voor de kust. De optie massale emigratie naar Duitsland blijft nog buiten beschouwing.
Het vooral in de periode van corona geschreven boek heeft de laatste ontwikkeling van PFAS in het zeeschuim niet meer mee kunnen nemen. Naast de zee is het nooit rustig slapen.
middelr@xs4all.nl
