Leesimpressies
Neshani Andreas: The purple violet of Oshaantu
- Nr. 36 - 2026
- De laatste keer dat ik een land in zuidelijk Afrika tegen kwam in de literatuur was in de vrolijke satire van Gaea Schoeters. Duitsland heeft wetgeving aangenomen om olifanten meer bescherming te bieden. Botswana gaat gebukt onder een overdosis olifanten en zit dus niet op dergelijke regelgeving te wachten. Daarom stuurt de president ongevraagd 20.000 olifanten naar Berlijn. Dit signaal zorgt voor overlast en is bedoeld om de Duitsers een lesje te leren. De populisten komen in het geweer want olifanten zijn immers ook buitenlanders. In de roman van de Namibische Neshani Andreas komen geen olifanten voor. De roman behandelt de solidariteit tussen twee vrouwen in het landelijke gebied om precies te zijn in Oshaantu. Ali en Kauna zoeken steun bij elkaar om weerstand te bieden aan het dominante gedrag van hun mannen. Shange, de echtgenoot van Kauna, is uitgesproken gewelddadig. De man is redelijk welvarend. Hij bezit vee en land. Daarnaast is hij een womanizer. Openlijk verkeert hij met een jonge vrouw van een dorp verderop voor wie hij een wit huis heeft gebouwd. Daar brengt hij regelmatig de nacht door zoals iedereen weet. Shange verdient zijn brood als mijnwerker maar feitelijk staat hij daar gewoon als kok in de keuken. Als dat bekend raakt is het weer tijd voor een aanval van razernij.
Neshani Andreas werd in 1964 geboren. Ze werd slechts 46 jaar. Deze roman is de kroon op haar nalatenschap. Het boek verscheen toen haar moederland nog maar net onafhankelijk was geworden van Zuid-Afrika. Dat was een extra aanleiding voor de aandacht die het werk kreeg in een land met een beperkte literaire traditie. De schrijver vertelt het verhaal rechttoe rechtaan. Haar stijl is meer tell dan show. De emoties van de personages krijgen volop de ruimte.
Ali is in de roman de verteller. Zij kwam als import in het dorp en werd bepaald niet met open armen ontvangen. Ze ging zwanger het huwelijk in en haar schoonfamilie vond haar geen geschikte partij. Alleen buurvrouw Kauna ontfermde zich over haar. Kauna draagt de bijnaam purple violet of Oshaantu. Er ontwikkelt zich een bondgenootschap. Ali en Kauna werken samen op het land, wandelen al kletsend naar de waterput en wisselen gegevens uit over hun mannen en de opvoeding van hun kinderen. Over echtgenoot Shange valt veel te klagen. Ali heeft het met haar Michael beter getroffen maar ook zij staat er alleen voor omdat hij voor zijn werk meestal buiten het dorp vertoeft. Op een dag hoort Ali geschreeuw uit de woning van Kauna. De vrouw is hysterisch geworden nadat zij haar man voor dood in zijn stoel heeft aangetroffen. Hij was nog maar net thuis gekomen na zijn bezoek aan het witte huis en heeft zijn eten niet aangeroerd. Hoe kon dit gebeuren? Kauna is weliswaar in de war maar huilen lukt haar niet. Shange was iemand met een stevig postuur normaliter een symptoom voor gezondheid. De verpleegster van het dorp biedt uitsluitsel.We cannot always see certain lifethreatening diseases, such as high blood pressure and heart disease, that people have just by looking at them. Unless a person gets a regular medical examination, they will not be identified
De medische verklaring is voor de schoonfamilie van Kauna niet acceptabel. De roman richt zich grotendeels op het tijdsverloop tussen het overlijden en de begrafenis van Shange. De familie verdenkt de echtgenote de dood op haar geweten te hebben. Verschillende verklaringen komen aan bod. Ze heeft hem behekst of ze heeft hem vergiftigd. Er zijn motieven te over. Ze wilde hem straffen voor zijn overspel, ze wilde zich zijn rijkdom toe eigenen of ze wilde de weg vrij maken om met een andere man een nieuw leven te beginnen.
Verdacht is dat ze niet huilt in het gezelschap van haar schoonfamilie. Dat lukt haar overigens wel in aanwezigheid van haar eigen verwanten. Het rouwproces inclusief de begrafenis is een publieke aangelegenheid. Ruchtbaarheid wordt verkregen via een aankondiging op de nationale radio. Donkere wolken pakken zich samen boven Kauna. Zij dreigt onterfd te worden en haar huis te moeten verlaten. Het wordt er niet beter op doordat zij weigert het woord te voeren op de begrafenis wat een ritueel gebruik is dat de weduwe behoort te verrichten. Ze kan dat niet opbrengen ondanks het aandringen van haar familieleden. Uiteindelijk zal een oom namens haar het woord voeren. De roman geeft een inkijkje in welke gewoonten op het platteland van Namibië gangbaar zijn. Eer is een factor van belang. Van heinde en verre komen mensen hun medeleven betuigen en participeren aan een wake zonder de overledene zelf gekend te hebben. Er zijn weinig instituties waar de zwakkeren in de samenleving op terug kunnen vallen. Er is een aandeel voor de kerk maar die heeft geen moeite een opportunistische rol te vervullen. Gezien de welstand van Shange krijgen zijn nabestaanden het een en ander voor elkaar. Shange was geen reguliere kerkganger. Zondigen kon hij als de beste. Een onpartijdig vangnet ontbreekt. De familie maakt de dienst uit en dan vooral het mannelijke deel daarvan. Hier is geen sprake van een levende democratie maar van een verstikkende clanocratie.
middelr@xs4all.nl
