Leesimpressies
Olivia Manning: De geschonden stad
- Nr. 22 - 2026
- De Balkan trilogie verscheen tussen 1960 en 1965. Het is opmerkelijk dat er nu een Nederlandse uitgave verschijnt meer dan een halve eeuw na dato. Aan de overzijde van het Kanaal behoort het werk tot de literaire canon. Een kleine steekproef uit mijn eigen bibliotheek. In het boek “99 novels” van Anthony Burgess wordt het werk met ere vermeld. Hetzelfde is het geval in “The modern library” met de beste 200 romans in het Engels gepubliceerd door Carmen Callil en Colm Toibin. In het standaardwerk van Pieter Steinz, op zichzelf een rijkere bron dan de twee genoemde overzichtswerken, ontbreekt Olivia Manning. Laten we dat maar op het conto plaatsen van de nationale vertekening waaraan elke rubricering mank gaat. Het hier besproken deel is het tweede uit de trilogie. Vorig jaar verscheen het eerste en aan het eind van het jaar komt het laatste deel uit. In de drie boeken komen grotendeels dezelfde personages voor zodat chronologische lezing aan te bevelen is. De beschreven periode bestrijkt het begin van de Tweede Wereldoorlog. Het pas getrouwde echtpaar Guy en Harriet Pringle is neergestreken in Boekarest. Guy is universitair docent verbonden aan de British Council. Voor Harriet is alles in dit leven als expat een nieuwe ervaring, vooral haar kersverse echtgenoot.
De typering van het milieu is levendig. Een gezelschap van diplomaten, academici en journalisten treft elkaar dagelijks in de cafés en de parken van de stad. Men speculeert nadrukkelijk over de toestand in de wereld. Zullen de Duitsers richting Roemenië oprukken? Koesteren de Russen ambities om Bessarabië te annexeren wat vergelijkbaar is met het huidige Moldavië? Roemenië is een monarchie onder leiding van de omstreden koning Carol met zijn sympathie voor de Britten. De fascistische IJzeren Garde manifesteert zich steeds nadrukkelijker in de straten van Boekarest met hun uniformen en imponerend gezang. Het Host Wessel lied valt te beluisteren. Guy stort zich volledig op zijn werk. Hij geeft een zomercursus waaraan vooral joodse studenten deel nemen. Harriet moet zich op eigen houtje zien te vermaken. Ze bewonderd de geldingsdrang van haar echtgenoot maar hij blijft voor haar een vreemde. Wat betekenen de twee eigenlijk voor elkaar. Harriet heeft van huis uit weinig liefde en succes meegekregen. Ze hoopte dat het huwelijk alles zou veranderen. Ze leert dat één aspect van zijn heiligheid uit menselijke zwakheden bestaat. Voor haar huwelijk werkte ze in een kunstgalerie en was bevriend met kunstenaars, arm en onbekend.
Ik heb geen noemenswaardige ouders. Ze zijn gescheiden toen ik klein was. Ze zijn allebei hertrouwd en geen van beiden kwam het goed uit om mij te hebben. Mijn tante Penny heeft me opgevoed. Ook haar was ik tot last
Het leven van Guy en Harriet speelt zich vooral af in de periferie van de Britse legatie, zeg maar een substituut ambassade. De lezer leert vele ambtsdragers kennen. De geopolitieke panelen verschuiven. Guy ziet voortdurend mogelijkheden om zijn rol als bastion van Britse cultuur voort te zetten. Harriet begint meer en meer te twijfelen. Onzekerheid is het vaste patroon van de tijdgeest. Dat speelt zowel op microniveau als op macroniveau. De geruchtenstroom dooft nooit. Nu eens duikt er een bericht op dat de Britten het land dienen te verlaten maar even later wordt dit bericht weer ingetrokken. Een complicerende factor in het leven van het echtpaar vormen twee gasten die zij onderdak verlenen.
Zo is er Sacha Drucker, een student van Guy, die zonder geldige verblijfspapieren een verblijf in het dienstbodenkamertje krijgt aangeboden onder de hoede van de hulp in de huishouding die over een eigen netwerk met informatiebronnen beschikt. Hij is de zoon van een joodse bankier tegen wie een proces loopt omdat een veroordeling nodig is om beslag op zijn vermogen te leggen.
Een belangrijke blikvanger is Jakimov. Hij draagt een opvallende mantel die zijn vader van de tsaar gekregen zou hebben. Hij is een tot Brit genaturaliseerde Rus die met grapjes de show probeert te stelen zodat hij overal mag blijven eten en geld kan lenen. Die vaardigheid slijt in de loop van de tijd. Als men hem attendeert op het feit dat hij een bruine en zwarte schoen draagt, reageert hij met de opmerking dat hij thuis net zo’n paar heeft. Sinds het overlijden van zijn geliefde is hij aan lager wal geraakt. Guy staat uit volle overtuiging de logeerkamer aan hem af hoewel Harriet haar bedenkingen heeft. Jakimov geeft zijn ogen in de woning goed de kost en brengt met zijn loslippigheid het echtpaar in gevaar. Nadat het huis overhoop is gehaald dringt eindelijk het besef door dat het beter is het land te verlaten. De reis gaat van Boekarest naar Athene en later naar Cairo, steeds het Duitse leger op afstand houdend.
De toon is ondanks de ernstige omstandigheden het hele boek door laconiek. Het verhaal draagt het perspectief van Harriet maar zij is niet de verteller. De aangename balans tussen vorm en inhoud is voor mij een reden om uit te zien naar het laatste deel van de trilogie. Overigens bestaat er over een latere periode ook een Levant trilogie.
middelr@xs4all.nl
