Leesimpressies
Pauline Slot: Een jaar met Simon
- Nr. 8 - 2026
- Pauline Slot voelde de behoefte aan een nieuwe start na haar vaders stervensproces van nabij te hebben beleefd. Via Catawiki schaft zij voor € 345, de complete set romans van Vestdijk aan. Het gaat om 52 stuks en met een roman per week ben je dan een jaar onder de pannen. Slot heeft Nederlands gestudeerd en begint met enthousiasme en opgespaarde bewondering aan de klus. Haar redacteur bij de Arbeiderspers vindt de onderneming een goed idee op voorwaarde dat Slot haar persoonlijke beslommeringen rond het leesproces een prominente plaats toekent. Zo ver zijn we dus al. Een literaire uitgeverij is huiverig voor een boek over literatuur. Het gaat niet alleen om Vestdijk maar vooral om wat Vestdijk met jou doet. Slot is ontvankelijk voor de suggestie. Zij staat open voor een relatie met Vestdijk, misschien wel als surrogaat vader of als papieren geliefde. Een roman bij wijze van contactadvertentie. Dat uitgangspunt kan niet voorkomen dat Vestdijk gaandeweg flink van zijn voetstuk kukelt. Elke roman krijgt een eigen hoofdstuk. Slot maakt expliciet wat haar meer of minder aan een roman bevalt. Als de stemming kantelt worden de hoofdstukken korter. De eerste helft romans beslaat 226 bladzijden, de laatste helft 174 bladzijden. Slot leest de werken in chronologische volgorde waarbij ze het moment van schrijven en niet van publiceren aanhoudt.
Vele jaren fungeerde duivelskunstenaar Vestdijk als het boegbeeld van de Nederlandse literatuur. Het leek een kwestie van tijd voordat hij de Nobelprijs in ontvangst kon nemen. Die bekroning bleef uit en tegenwoordig wordt Vestdijk nauwelijks meer gelezen. Veelzijdigheid en productiviteit spraken in het voordeel van de schrijver. Hij bedacht complexe scenes en drukte die uit in bloemrijke bewoordingen. Van Vestdijk is bekend dat hij werkboeken aanlegde, zelf sprak hij van een vocabularium, vol moeilijke woorden die in zijn output aan bod moesten komen. Dat geeft zijn oeuvre iets gekunstelds waarmee we direct een schaduwkant van Vestdijk te pakken hebben. Hij schreef vele historische romans. Slot is van dit genre geen groot fan en merkt op dat de leesbaarheid te wensen overlaat als het huiswerk dat de auteur verricht heeft nadrukkelijk geëtaleerd wordt. Zelf heb ik een stuk of vijftien boeken van Vestdijk gelezen maar heb de deelverzameling historische werken overgeslagen. Niet vanwege Vestdijk maar vanwege het genre. Inhoudelijk doemen er grote bezwaren op bij de historische roman Rumeiland die op Jamaica speelt. De zwarte bevolking komt niet verder dan een rol als decorstuk. Het taalgebruik zou nu als racistisch bestempeld worden. Slot is wel bereid tot mildheid onder verwijzing naar het tijdsbeeld van toen te meer daar Vestdijk op dit punt geen abject gedrag valt aan te rekenen. Kritischer is Slot als het gaat om het vrouwbeeld bij Vestdijk. Hij is scheutig met een kwalificatie als hoerig. De schrijver werkt veel met repeterende kunstgrepen. Een maatschappelijke functie met een groot amoureus risico is die van hospita al is de overlevingskans bij Simon Vestdijk groter dan bij Gerrit Achterberg. Worden huisknechten in de wereld van het spannende boek gecast als moordenaar, bij Vestdijk fungeren zij als homoseksueel van dienst. Liefde speelt zich veelal af tussen partners met een groot verschil in leeftijd en stand. Liefde voor een vrouw manifesteert zich nadat zij eerst medelijden opwekte. Medelijden is een lust bevorderende eigenschap. Vaders zijn dominant en moeders zwak. Slot ziet in de benadering van Vestdijk iets van puberaal gedrag al erkent zij dat er in het werk ook sterke portretten van vrouwen te vinden zijn. Het postuum uitgegeven debuut Kind tussen vier vrouwen maakt onverminderd een sterke indruk.
In de brieven aan Henriëtte van Eyk geeft Vestdijk geregeld blijk van diep inzicht en begrip in haar als persoon. Waarom vind ik daar in zijn romans zo weinig van terug, als het om vrouwen gaat?
Slot werkte niet alleen thuis in Warmond maar ook in het buitenland aan haar boek. Ze heeft in de Eiffel een tweede huis en logeert geregeld in een Grieks appartement van een vriendin. De lezer krijgt het nodige mee van wat zij meemaakt. Je ziet de mensen van de Arbeiderspers op de tafel dansen. De lezer krijgt de mening van Slot aangereikt wat de vraag oproept naar haar kwaliteiten als jurylid. Zij toetst haar oordeel zo nu en dan bij anderen. Maarten ’t Hart en Hugo Brandt Corstius bespraken in Het gebergte bij toerbeurt de romans van Vestdijk waarbij ze meer affiniteit heeft bij de bewondering van de eerste dan bij de kilte van de laatste. Ook raadpleegt ze de biografie van Wim Hazeu. Dat werkt bevat een enorme hoeveelheid informatie maar schiet in haar ogen te kort in visie en focus. Toen ik indertijd het werk van Hazeu aanschafte, kreeg ik een folder bijgesloten waarin acht bladzijden lang errata vermeld stonden waarmee het veronderstelde pluspunt van de biografie op losse schroeven balanceert. Slot is werkzaam als schrijfdocent in het hoger onderwijs en dus gewend om teksten te beoordelen. Wat mij betreft is Een jaar met Simon een geslaagde formule met een onbevangen uitvoering. Met dit boek wil ik mijn tijdperk Vestdijk afsluiten . De romans die bij Slot het meeste enthousiasme ontlokken heb ik gelezen. Voor mij is opmerkelijk dat de werken van Bordewijk en Elsschot, allebei ouder dan Vestdijk, de tand des tijds veel beter hebben doorstaan. Die twee hadden in tegenstelling tot Vestdijk een succesvolle maatschappelijke loopbaan respectievelijk in advocatuur en reclame. Ze woonden in metropolen als Antwerpen, Den Haag en Rotterdam. Vestdijk heeft iets wereldvreemds. Hij leefde teruggetrokken in lommerrijke lanen te Doorn waar je geen buitenlander tegenkwam een verbannen Duitse keizer daargelaten. Straatrumoer drong sowieso niet door tot de schrijftafel en het monotone geluid van de stofzuiger dempte de eventueel resterende decibels. Vestdijk liet zich decennia lang vertroetelen door Ans Koster-Zijp een vrouw van wie hij niet eens echt hield maar die hij ook niet kon missen Later viel die rol toe aan Mieke Vestdijk-van der Hoeven. Om de angst te bezweren werkte hij maniakaal aan een omvangrijk oeuvre. Tussen het ijltempo van het schrijven door recupereerde hij met behulp van depressies. Het was geen jaloersmakende levensloop.
middelr@xs4all.nl
