Leesimpressies
Rebecca Solnit: Het begin volgt op het einde
- Nr. 43 - 2026
- Ik las dat Jimmy Dijk van fractiegenoot Sandra Beckerman het nieuwste boek van Rebecca Solnit cadeau kreeg. Op lezende politici moeten we zuinig zijn. Het sympathieke van de SP is dat zij zich consequent inzet voor mensen in de verdrukking. Het is jammer dat dit gebeurt op basis van een gedateerd maatschappijbeeld. Werknemers zijn per definitie helden en werkgevers uitbuiters. Dit simplisme miskent de vele tussenvormen zoals directeuren in loondienst, startups, oproepcontracten en ZZP’ers. Ook ik kreeg Solnit cadeau toevallig in de week dat een andere vermaarde activiste als Gloria Steinem overleed. Solnit is te beschouwen als een erfgenaam van Steinem. Ze heeft een groot aantal boeken op haar naam die haar visie bevatten over kunst, politiek, milieu en vrouwenzaken. Een vermaarde titel van haar is “Mannen leggen me altijd alles uit”. Dit betoog resulteerde in een nieuw begrip: mansplaining. Mij past terughoudendheid om deze term nader te verklaren om vrouwen niet het gras voor de voeten weg te maaien. De titel van haar nieuwste boek verwijst naar de metamorfose van rups naar vlinder. Het einde van de rups laat zich kwalificeren als een onaangename smurrie en kijk tot welke wonderschone wedergeboorte dit leidt. Het is een metafoor voor het hele betoog. Milieurampen en oprukkende autocraten zijn slechts een deel van het verhaal. Er is licht aan het eind van de tunnel.
Het boek begint met een vreugdevolle festiviteit iets ten noorden van San Francisco. Het betreft een vorm van gerechtigheid waarbij een stuk grond, vanaf de negentiende eeuw door witte mensen als ranch gebruikt, permanent wordt overgedragen aan een stichting die opkomt voor de belangen van de oorspronkelijke bevolking. Nazaten van de oorspronkelijke stam waren hierbij aanwezig. Het gebeurt tijdens het presidentschap van een man die graag op vreemdelingen jaagt en vergeet dat hij de representant is van een cultuur die gebouwd is op genocide en slavernij. Solnit weerspreekt de somberte waar de actualiteit van alledag aanleiding voor geeft. Media rapporteren over incidenten. Ze zijn als het goed is waar maar zeggen daarmee nog niks over ontwikkelingen op langere termijn. Je moet uitzoomen om de grote lijn te zien. Daaruit rijst een ander beeld op. Of het nu gaat om vrouwenemancipatie, homoacceptatie, de positie van minder valide mensen of om iets als racisme dan is de rode draad verbetering. Niet dat de zaak goed is maar in ieder geval beter dan het was. Dat verschil is niet waarneembaar van jaar tot jaar maar wel als decennia of eeuwen als meeteenheid fungeren. De trend is meer acceptatie en samenwerking ten koste van uitsluiting en hiërarchie. Deze ontwikkeling beperkt zich niet tot categorieën van mensen maar reikt verder. Er is meer oog voor het lot van dieren en voor de waarde van natuur.
Gramsci plaatste de opkomst van Mussolini in perspectief. De oude wereld is stervende. De nieuwe laat op zich wachten. In dit licht-donker verrijzen de monsters
Solnit benadrukt dat er een gemeenschappelijk kenmerk is aan te wijzen aan de lange termijn ontwikkeling. Bij bepaalde waarden is er sprake van rugwind. Dan gaat het om gelijkheid, inclusiviteit, empathie, het niet tolereren van geweld allemaal geworteld in het besef van onderlinge verbondenheid. Solnit staat stil bij haar eigen leerproces. Ooit was zij een groot bewonderaar van de film Purple Rain met Prince in de hoofdrol. Nu ergert zij zich aan het stereotype vrouwbeeld in de film. Ze had kennelijk lang met een mannenblik naar vrouwen gekeken. Denormaliseren is een belangrijke schakel in verandering. Tot eind jaren zestig waren alleen mannen welkom op de gerenommeerde universiteiten van de Ivy League. Mijn moeder werd na de tweede wereldoorlog ontslagen uit de verpleging met als rechtvaardiging dat ze trouwde. Daar staat tegenover dat vrouwen zonder machtspositie wel degelijk grote veranderingen in gang kunnen zetten. Denk aan Greta Thunberg en Rosa Parks. Vaste standsverschillen zijn niet langer acceptabel. Wit niet meer boven zwart, kolonisators boven gekoloniseerden, niet-inheemse bewoners boven inheemse bewoners, hetero’s boven homo’s, mannen boven vrouwen, artsen boven patiënten, politie boven burgers.
Solnit heeft een boek geschreven over hoop en hoop is welkom mits in een realistische dosering. Het is eenvoudig om een tegenbeweging te signaleren. De Trumpisten ijveren voor ongelijkheid met een voorkeurspositie voor witte mannen terugverlangend naar een verleden dat nooit echt bestaan heeft. Je kunt Trump beschouwen als een uitzondering op de regel maar wat te denken van de 73 miljoen mensen die op hem hebben gestemd? Solnit geeft twee argumenten om hier tegenin te gaan. Het concept van onderlinge verbondenheid en wederzijdse afhankelijkheid is een zienswijze met de nodige wetenschappelijk onderbouwing. Daarnaast speelt een rol dat mensen van goede wil ook willen dat het waar is. Hoop heeft hulptroepen nodig ter versterking. Mogelijk kunnen publicaties als deze de maatschappelijke ontwikkelingen op weg helpen in de beschreven richting. Levende hoop is illustratief in een citaat van Pablo Neruda. “Je kunt de bloemen knakken, maar je kunt de lente niet tegenhouden.” We zullen zien of het gedachtengoed van Solnit merkbaar is terug te vinden bij de SP.
middelr@xs4all.nl
