Leesimpressies
Samantha Harvey: In orbit
- Nr. 23 - 2025
- Ruimtevaart is geen onderwerp dat veel nieuwskolommen genereert. Onlangs viel daarop een kolderieke uitzondering waar te nemen. Enkele vooraanstaande vrouwen maakten een korte ruimtereis. Het avontuur kostte honderden miljoenen en duurde 10 minuten en 21 seconden. Belangrijke blikvanger was popster Katy Perry. Ook Lauren Sanchez, de verloofde van Jeff Bezos, had zich voor deze trip vrij kunnen maken. Het was een publiciteitsstunt voor commerciële ruimtevaart. Perry gaf er een feministisch tintje aan. Vooral werd duidelijk dat smakeloosheid en decadentie niet langer privileges voor mannen zijn. Samantha Harvey deed een meer authentieke poging om het onderwerp ruimtevaart in de belangstelling te plaatsen. Haar naar omvang bescheiden roman won in 2024 de Booker Prize. Ze beschrijft hoe zes astronauten hun permanente omwentelingen om de aarde beleven. Aan boord waren vier mannen en twee vrouwen afkomstig uit vijf landen. Er ontstaat een beklemmend beeld van het leven aan boord. De astronauten zitten dicht opeen en zijn druk in de weer met de uitoefening van hun taken. Ze zijn los van de aarde maar het is juist de aarde die hun gemoederen bezig houdt. Ver weg en toch nabij. In razend tempo vordert de reis. In luttele momenten wisselen dag en nacht elkaar af.
Samantha Harvey brengt feitelijk verslag uit van het dagelijks leven aan boord van het ruimteschip. Ze vertelt over wat de astronauten, de Russen spreken over kosmonauten, denken en doen. Negen maanden duurt hun reis. Per etmaal cirkelen ze 16 keer om de aarde. Bij toerbeurt passeren ze hun plek van afkomst: Seattle, Londen, Osaka, Bologna, Moskou en Petersburg. Gewichtloos is hun aard van zijn. Het lezen van de roman brengt een ander besef van tijd en plaats met zich mee. Onopgesmukt bereikt de schrijver een sensationeel effect. De bemanning drinkt elkaars gerecyclede urine en ademt elkaars gerecyclede lucht. Er worden wetenschappelijke experimenten uitgevoerd, er dient opgeruimd te worden maar ook aan lichaamsbeweging te worden gedaan. Spieren en botten mogen niet onnodig verslappen. En oppassen dat het bestek niet wegzweeft. Er is frequent contact met moeder aarde. Zo krijgt de Japanse Chie te horen dat haar moeder is overleden. Eén van de kosmonauten maakt zich zorgen over een knobbeltje dat hij bij zichzelf ontdekt. De lezer komt het nodige te weten over de persoonlijke situatie van de bemanningsleden. De één heeft een beter huwelijk dan de ander. Ook spelen er verschillende motieven een rol waarom zij voor dit vakgebied gekozen hebben. Voor Nell speelt is niet zo zeer de maanlanding de drijfveer maar veel meer de reis van de Challenger. Toen werd haar duidelijk dat ruimtevaart echt was. Ze wist alles van de omgekomen astronauten. Zij vertrouwen natuurlijk op een behouden terugkeer als het zover is.
De enige manier om naar huis te gaan is door vlammend met geblakerd glas de dampkring te doorklieven, te bidden dat het hitteschild het houdt en dat de parachutes en straalomkeerders opengaan en dat al die duizenden bewegende, werkende onderdeeltjes bewegen en werken
De aarde is een onbenullig stipje in het midden van niets. De aarde maakt een kwetsbare indruk wat nog verergert door hoe de mensen daar mee omgaan. Machthebbers blinken doorgaans niet uit in wijsheid. Zij hebben hun positie veelal te danken aan een grote bek aan meer machtsbelustheid en meer schaamteloosheid dan bij de mensen om hen heen. Een dergelijke observatie komt overeen met het betoog van David van Reybrouck in De wereld en de aarde. Hij typeert de aarde als een fysieke dimensie en de wereld als een politieke. Uiteindelijk kan de aarde ten onder gaan als de wereld er een zooitje van blijft maken. De astronauten raken onder de indruk van de wisselende kleurenpracht waarmee de wereld aan hen verschijnt. Tussen alle werkzaamheden door blijft er ook tijd voor ontspanning. Ze wisselen indrukken uit over wat ze missen aan het aardse bestaan: verse donuts, gebakken aardappeltjes, het snoep uit de kindertijd. Astronaut Shaun gaat in zijn gedachten terug naar zijn jeugd toen hij op school kennismaakte met het schilderij Las Meninas van Velazquez. Het is een schilderij in een schilderij. De vraag die het kunstwerk oproept is wat het centrale deel van de voorstelling vormt. Wie van de personages vervult de hoofdrol? Bij wie ligt de regie? Misschien is het wel de hond. Het schilderij biedt inspiratie om over de rolverdeling in de ruimtevaart te reflecteren.
Harvey slaagt erin om de astronauten als gewone mensen in een ongewone rol te typeren. Ze blijven mens in een robotachtig bestaan. Ooit schetste Tom Wolfe in The right stuff de mensen in de ruimtevaart. Dat was in een tijd dat Amerika in een ijltempo bezig was de veronderstelde achterstand op de Russen in te lopen. Het beloofde land moest en zou als eerste voet op de maan zetten. Wolfe portretteerde een wereld van superhelden. Vooral het apple-pie imago van John Glenn zou lang blijven hangen. Harvey heeft deze mythevorming niet nodig. Elk goed boek schept een eigen universum. Samantha Harvey heeft het hare overtuigend ingekleurd.
middelr@xs4all.nl
