Leesimpressies
Samuel Beckett: Mercier en Camier
- Nr. 18 - 2025
- Samuel Beckett werd in 1906 in Ierland geboren. Samen met James Joyce geldt hij als het boegbeeld van de Ierse literatuur. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Parijs en ontmoette daar Joyce wiens werk hij bewonderde. Toch is er een groot verschil tussen de twee. Joyce dankt zijn reputatie aan een exuberant taalgebruik terwijl Beckett opvalt door zijn kaalheid. Beckett zou voor een korte periode terugkeren naar Ierland om te doceren aan het prestigieuze Trinity College. In Frankrijk voelde hij zich bevrijd van het benauwende Ierland. Frans zou in zijn werk de voertaal vormen. Hij ging zelf zijn Franse werk naar het Engels vertalen. Beckett maakte zich verdienstelijk door in de oorlog deel te nemen aan het verzet. Hij stierf in 1989. Zijn literaire erfenis bestaat vooral uit toneel en romans. Hij wordt vooral herinnerd door het toneelstuk “Waiting for Godot”. Dat werk dateert uit 1953. Het stuk werd aanvankelijk zuinigjes onthaald maar zou uitgroeien tot een klassieker. Wie ooit een uitvoering hiervan zag, zal deze voorstelling niet licht vergeten al is het nog niet zo eenvoudig om er de vinger op te leggen wat de aantrekkingskracht bepaalt. Er is nauwelijks een plot en twee hoofdpersonages dragen de voorstelling zonder dat zij over een noemenswaardig cv beschikken. Een kale boom vormt het decor.
In Waiting for Godot stuiten we op Estragon en Vladimir, kortweg Gogo en Didi, twee zwervers op leeftijd met een tegenstrijdig postuur zodat een vergelijking met Laurel en Hardy voor de hand ligt. Het is een stuk in twee bedrijven dat zich afspeelt in twee dagen. Ze krijgen gezelschap van Pozzo en diens slaaf genaamd Lucky getooid met een halsband. Pozzo is op weg naar de markt om Lucky te verkopen. Dan is er nog een rol voor een jongen weggelegd die in het eerste bedrijf meldt dat Godot verhinderd is maar de volgende dag zijn opwachting zal maken. In het tweede bedrijf zijn er enkele subtiele verschillen met het voorafgaande maar Godot zal evenmin verschijnen. Beckett heeft aan dit stuk een reputatie als absurdist te danken. Ondanks de kaalheid, of waarschijnlijker dankzij de kaalheid, zijn er eindeloze interpretaties aan dit toneelstuk opgehangen. Voor de hand ligt, gezien de naamgeving, dat er naar de komst van God verwezen wordt. Beckett zelf, geconfronteerd met de duiding van zijn werk, hield zich graag op de vlakte. “Why people have to complicate a thing so simple I can’t make out.” Raadselachtigheid houdt de nieuwsgierigheid in stand. Het staat iedereen vrij een eigen voorstelling te construeren. In 1969 kreeg Beckett de Nobelprijs voor literatuur. Dat stimuleerde de vraag naar zijn werk. Pas daarna verscheen Mercier en Camier een werk dat vlak na de oorlog geschreven was maar waar de uitgever geen brood in zag. Het was trouwens het eerste werk van enige omvang in het Frans. Achteraf is Mercier en Camier te beschouwen als een vingeroefening voor Waiting for Godot. Opnieuw steunt het verhaal op de vriendschap van twee mannen wier namen bijna een anagram vormen. Daarnaast is er sprake van een verteller die vooral in nevelen gehuld blijft.
De reis van Mercier en Camier is er een waarover ik vertellen kan, als ik wil, want ik was de hele tijd bij ze. Vreemd, zei Mercier, ik krijg soms de indruk dat we niet alleen zijn
De twee hoofdrolspelers verkeren in het gezelschap van een paraplu, een rugzak, een regenjas en een fiets. Misverstanden zijn volop aanwezig. Dat begint al als zij zich op de afgesproken plek voor hun ontmoeting melden. Mercier arriveert om 9u05. Omdat Camier dan nog niet aanwezig is, maakt hij een ommetje. Mercier meldt zich voor de tweede keer om 9u25 en op dat moment is Camier net met een rondgang bezig. Om 9u50 is het eind goed al goed. In hun dialogen zetten de misverstanden zich voort al dan niet in herhaling. Gezamenlijk doorkruisen de twee in willekeurige windrichtingen de stad. Ze verlaten de stad maar keren ook weer terug. “Wat maakt het uit waar we naar toe gaan? Zei Mercier. We gaan, dat is genoeg.” Ze krijgen onderdak bij prostituee Helen wat uitzonderlijk is want in het oeuvre van Beckett nemen vrouwen een marginale positie in. Soms zijn de dialogen vervreemdend komisch. “Heb je zin om te zingen? Zei Camier. Niet dat ik weet, zei Mercier.” Twee mannen met een hoed in een desolate ruimte. Je krijgt heimwee naar Herenleed van Armando en Cherry Duyns.
Een opmerkelijk aspect van het boek is dat er na twee hoofdstukken telkens een samenvatting in trefwoorden volgt. Na hoofdstuk vijf begint dit als volgt.
Avond van de achtste (?) dag
Bij Helen
De paraplu
Tijdverdrijf
De volgende middag op straat
De kroeg
Mercier en Camier overleggen
Uitkomst van dit overleg
Het is voor de lezer lastig om van deze roman chocola te maken. Vertaler Jona Hoek doet in het nawoord een handreiking. Hij wijst op de overeenkomsten met De goddelijke komedie van Dante. Het is moeilijk om de roman niet als een probeersel te zien voor later. Voor vorsers van Beckett zal het interessant kunnen zijn, voor een algemeen publiek hooguit een stroeve kennismaking. Uitgeverij Koppernik heeft er, zoals wel vaker, een stijlvolle uitvoering van gemaakt met een voorkant die weer doet denken aan Magritte. Iedereen mag een eigen Beckett samenstellen.
middelr@xs4all.nl
