Leesimpressies
Sebastian Haffner: Afscheid
- Nr. 20 - 2026
- Sebastian Haffner, 1907-1999, is een jurist en schrijver met diverse toonaangevende publicaties op zijn naam. Hij maakte indruk met ”Anmerkungen zu Hitler” waarin hij kraakhelder aan Duitsers uitlegde waarom zij na het echec van de Eerste Wereldoorlog massaal achter Hitler aanliepen. De korte samenvatting luidt: Kanonen und Butter. Hij schreef over zijn persoonlijke ervaringen in “Geschichte eines Deutschen”. Hij spreekt over een duel tussen ongelijke tegenstanders. Tegenover elkaar staan het individu Sebastian Haffner en een rücksichtslosen staat, het Duitsland uit de jaren tussen 1914 en 1933. Het laatste deel van die herinneringen is gewijd aan een liefdesverhaal dat onlangs voor het eerst in een aparte Nederlandse vertaling is uitgebracht. Haffner is zeven wanneer de Eerste Wereldoorlog uitbreekt. In zijn memoires bericht hij over de opwinding die een dergelijke gebeurtenis in een jongensziel te weeg brengt. De kranten staan vol met de ontwikkelingen op het slagveld. Na de oorlog als de wonden gelikt worden en de inflatie met orkaankracht huis houdt beschrijft hij hoe zijn vaderland verandert. Stap voor stap krijgen de joden een marginale positie opgedrongen. Gaskamers zijn niet de openingszet maar het eindstation van genocide. Tegen deze achtergrond vormt de roman een lichtvoetig slotdeel van de memoires waarin de jonge hoofdpersoon twee bepalende weken in Parijs doorbrengt.
Raimund Pretzel is in Berlijn hevig verliefd geworden op de charmante Teddy. Op en naast de tennisbaan leerden de twee elkaar kennen. Nooit speelde Raimund beter dan op die dag met Teddy. Zij is Weense en wil weg uit Berlijn. Voor haar zijn er daar maar twee opties: uitgehuwelijkt worden of een saai kantoorbaantje. Dan kent Parijs meer verlokkingen. Raimund gaat vol verwachting bij haar op bezoek. Raimund Pretzel is de echte naam van de man die later het pseudoniem Sebastian Haffner aan zou nemen. Hij is op dat moment een beginnend magistraat bij een kantongerecht wat hem maar matig bevalt. Parijs biedt een spectaculaire ervaring. Het is een stad om met volle teugen van te genieten. Hij ziet uit naar een hereniging met Teddy. Zij leidt een heerlijk leventje te midden van een kring aanbidders. Raimund mag meedingen binnen haar entourage. Hij moet de strijd aangaan met Horrwitz, de Engelsman Andrews en Franz Frischauer uit de omgeving van Heidelberg. De laatste was van beroep verloren zoon. Raimund gaat twee weken deel uit maken van dit gezelschap. De concurrentiestrijd is hevig wat aanleiding geeft tot gekibbel tussen Teddy en Raimund. De aantrekkingskracht van Parijs is groot. Je wandelt er over Boul’mich, langs de bouquinisten aan de Seine en rookt sterk geurende Gitanes. Je kunt in Parijs helaas nergens eenvoudig eten. Minder dan vier gangen lukt niet. De vriendenkring deelt onderling voortdurend plaagstootjes uit. Er zijn discussies die voortdurend terugkeren. Is Chinese thee nou wel of niet lekkerder dan Indiase. Franz Frischauer voelt zich ziekjes maar weigert het bed te houden omdat hem dat melancholisch stemt. Teddy heeft door alle aandacht permanent last van vermoeidheid. De stad kent schitterende gebouwen en vele kunstschatten. De vriendenkring heeft nauwelijks geld maar dat mag de pret niet drukken.
Mijn leven hier in Parijs bestond uit korte afspraakjes met haar en het grootste deel van de tijd zat ik me op te winden over de verknoeide vorige afspraak en me te verheugen op de volgende – hoewel ik wist dat ook daar niet veel van terecht zou komen
Horrwitz steelt voor Teddy eetstokjes uit hun favoriete Chinese restaurant. Zie daar maar eens overheen te komen. Wat het leesplezier vergroot is de luchtige toon van mensen die nog een leven voor de boeg hebben al is de dreiging van onheil op de achtergrond aanwezig. Franz zou wel met vlammenwerpers willen meedoen in een komende oorlog. Begrippen als bohemien, frivool, bon vivant en joie de vivre dienen zich aan. Dat zijn toevallig allemaal termen waarvoor een Duits equivalent niet makkelijk te vinden is. De opgewektheid laat onverlet dat er bij Raimund sprake is van een bedrukte ondertoon. Hij weet dat het einde van zijn Parijse avontuur nadert en dat Teddy dan voor hem net zover weg zal zijn als voorheen. Het aftellen tot het moment om tien uur ’s avonds dat zijn trein naar huis vertrekt gaat in verhoogd tempo. Hij probeert zijn mededingers af te troeven en wil op zijn laatste dag met haar naar de Eiffeltoren naar het Louvre en wat drinken in La Rotonde. Dat is bij elkaar te ambitieus. Wel doet Teddy hem uitgeleide op het perron. “Vaarwel zei Teddy, tot ziens, zei ik, tot ziens, zei ik, het ga je heel goed , en jou ook, zei ik. Toen floot de locomotief. Ik hoor het nog.”
De genoegens van Parijs roepen herinneringen op aan A moveable feast door Ernest Hemingway dat min of meer in dezelfde periode speelt. Hemingway schreef zijn boek op latere leeftijd in retrospectief met een optreden van latere beroemdheden als James Joyce, Scott Fitzgerald en Gertrude Stein. Haffner vertrouwde zijn avontuur op het moment zelf aan het papier toe. De euforie op heterdaad betrapt. Dat kan allebei werken. Het zegt iets over de impact van een boek als dat de animo aanwakkert om zelf weer eens over de boulevards van Parijs te slenteren al dan niet gekoppeld aan een blik op De fluitspeler van Manet in het museum d’Orsay.
middelr@xs4all.nl
