Leesimpressies
Thomas Heerma van Voss: Het archief
- Nr. 10 - 2025
- Kun je over de zwanenzang van een literair tijdschrift een aansprekende roman schrijven? In het geval van Thomas Heerma van Voss is dat mogelijk. Je kunt trouwens over elk onderwerp een aansprekende roman schrijven op voorwaarde dat de auteur voldoende motivatie en talent in huis heeft. Literaire tijdschriften kenden ooit een bloeiend bestaan als kweekvijver van nieuw talent. Elke literaire uitgeverij die wat voorstelde bracht een eigen tijdschrift op de markt. In de roman valt te lezen dat er ooit 16 verschillende tijdschriften bestonden met in totaal meer dan 30.000 abonnees. Die glorieperiode is in de roman definitief voorbij. Zoals de opinieweekbladen overvleugeld werden door de weekendkaternen van de dagbladen hebben de literaire tijdschriften zich evenmin weten te handhaven. De grotere omloopsnelheid van literatuur maakt een proeftuin voor nieuw talent overbodig. Wat goed is of lijkt, komt snel. Direct debuteren zonder een lange aanloop met probeersels. Arabesk, het tijdschrift in de roman, probeert uit alle macht het hoofd boven water te houden. Pierre Rosenau is de verteller van het verhaal. Hij is recent, getooid met goede bedoelingen, toegetreden tot de redactie. Hij volgt de voetsporen van zijn vader die een verleden als gezaghebbend hoofdredacteur met zich meedraagt. De vader is een belangrijk ijkpunt in het leven van Pierre.
Koen is de drijvende kracht achter Arabesk. Hij benadert Pierre om deel uit te gaan maken van de redactie. Pierre verdient een bescheiden boterham met het beoordelen van scripties voor een online bedrijfje. Hij heeft al weer even geleden een dichtbundel gepubliceerd die ondanks lovende kritieken geen succes bracht. Lid worden van de redactie zou zijn schrijfambities van een verse impuls kunnen voorzien. Koen werkt drie dagen bij boekhandel Atheneum. Hij is een actieve twitteraar over boekentips en ergernissen over treinstoringen. Zijn wervende toon trekt Pierre over de streep.
Het literaire tijdschrift is niet de oorsprong van grote vernieuwing, maar een rustige plek waar iemand begint met proberen, met imiteren, met een eigen toon ontwikkelen. In het literaire tijdschriften ontstaan verhalen die straks de boekhandels vullen, die prijzen winnen, die ons massaal gaan bezighouden
Naast Koen en Pierre bestaat de redactie uit Bert, die jaarlijks een roman produceert meestal over zijn stukgelopen huwelijk, en Lisa die zich vooral over de poëzie ontfermt. Er verschijnen zes nummers per jaar. Maandelijks vergadert de redactie tijdens een uitgebreide lunch in een café. Tot de hoogtepunt van de roman behoren de beschrijvingen van de redactievergaderingen, een verzameling van terugkerende rituelen. Behalve over de inhoud van het komende nummer beraadt men zich op de toekomst. Dat gebeurt vooral door herinneringen op te halen uit het roemrijke verleden. Arabesk is een oase van diepzinnigheid in een wereld die bezwijkt aan oppervlakkigheid. De redactie vormt het frontoffensief tegen ontlezing. Arabesk is het beste tijdschrift in de Benelux. De uitgeverij die het blad op de markt brengt maakt zich zorgen. Er moet wel erg veel geld bij. Het kan zo niet langer doorgaan. Natuurlijk komt er een heidag onder externe begeleiding. Er wordt gekeken waar er nog bezuinigd kan worden. Het blad moet meer doen met sociale media. De diversiteit verdient versterking, het blad is veel te wit. Er komen podiumbijeenkomsten. Zou het niet beter zijn om de titel te veranderen in De Arabesk. Veel discussies gaan over ritme en ambachtelijkheid. Toch zijn er op een bepaald moment nog minder dan 100 abonnees. Pierre beschrijft de ontwikkeling met betrokkenheid en distantie zonder ooit in dedain verzeild te raken. Na vijf jaar vindt hij het genoeg. Hij trekt zich terug uit de redactie. Tot zijn eigen verbazing geeft hij als reden op dat zijn vader ernstig ziek is.
Het tweede deel van het boek gaat over de laatste levensfase van zijn vader, die zich al jaren heeft teruggetrokken in zijn werkkamer te midden van een onoverzichtelijke hoeveelheid spullen. Daar mocht niet in gesneden worden. Poppenhuizen, oude kranten, speelgoedsoldaatjes, dvd’s, agenda’s, grammofoonplaten, schriften van vroeger en eindeloze lijstjes met voetbaluitslagen. De les van vader luidt: dingen waren niet zomaar voorbij. “Mensen, ja, die konden zomaar verdwijnen, zonder dat iemand het zag aankomen of kon verklaren, maar spullen en woorden bleven bestaan.” Pierre haalt herinneringen op aan dierbare momenten: aan vakanties in Frankrijk, aan gezamenlijke bezoekjes aan de kapper en speelgoedwinkels. Of aan de haringkar van Wiebes. Pierre brengt veel tijd door in het ouderlijk huis. De liefde tussen vader en zoon laat zich moeilijk in woorden vangen. Dat blijft steken in vragen als: speelt Ajax vanavond en tegen wie? Hij hoort zijn moeder aan haar echtgenoot vragen: wat vind je al met al van ons huwelijk? Vader blijkt geen recensie paraat te hebben. De man was beroemd en gevreesd om zijn bijtende commentaar. Tot op zijn sterfbed kon hij zich mateloos blijven ergeren aan Sven Kockelmann. Ja, dan heb je karakter.
Thomas Heerma van Voss heeft een geestige en ontroerende roman geschreven. Literaire tijdschriften en vaders behoren te blijven bestaan. Daar hoor je voor te strijden ook al is het onvermijdelijke resultaat een nederlaag.
middelr@xs4all.nl
