Leesimpressies
Yann Martel: What is Stephen Harper reading?
- Nr. 19 - 2026
- Politici die graag in troebel water vissen doen goede zaken wanneer zij beweren nooit een boek te lezen. Daar hebben zij geen tijd voor. Zij staan dagelijks met beide poten in de klei, het volk naar de mond pratend. Zij verwarren platvloersheid met wijsheid. Op 31 maart 2026 beweerde een columnist van NRC dat Frits Bolkestein de laatste belezen politicus in Nederland was. Bolkestein verliet de Nederlandse politiek in 1998. Vanaf dat moment worden we dus bestuurd door leeghoofden. Het is in ieder geval een opvatting die een belezen man als Frans Timmermans uit onze parlementaire geschiedenis elimineert. In populistische kringen buitelen de borst kloppende niet-lezers over elkaar heen. Ik noem geen namen, de kwestie is al pijnlijk genoeg. Het koketteren met onwetendheid is onverdraaglijk. De Canadese schrijver Yann Martel bedacht een originele manier om het leesgedrag van onze bestuurders aan de kaak te stellen. Hij koos Stephen Harper als mikpunt. Namens de Conservatieven was hij bijna een decennium premier van zijn land tot hij in 2015 plaats moest maken voor Justin Trudeau. Aanleiding vormde een bijeenkomst met kunstenaars ter gelegenheid van het 50-jarig jubileum van de Canadese Raad voor de Kunst. De minister van dienst raffelde in minder dan vijf minuten een plichtmatig toespraakje af. De aanwezige Stephen Harper liet weinig enthousiasme blijken.
Yann Martel besloot in actie te komen. Hij nam zich voor tweewekelijks aan de premier een boek te sturen vergezeld van een aanbevelingsbrief. Martel zou dit initiatief jaren volhouden. Bij aanvang stelt hij zich de ethische vraag of je een politicus mag aansporen om meer te gaan lezen. Over het leesgedrag van Harper was weinig bekend. Wel had hij in een interview verklaard dat het Guinness Book of World Records zijn favoriete boek vormde. Martel erkent dat het ieders goed recht is om geen boeken te lezen. Ieder mens, een lezer dus ook, beschikt over enorme lacunes in zijn of haar kennis. Zelf weet ik onder meer niets van Chinese vazen. Martel verdedigt dat een mild oordeel over niet-lezen niet geldt voor politici. Zij kiezen er willens en wetens voor om zich te mengen in de levens van ons burgers. Inzicht en zorgvuldigheid zijn daarbij wenselijke eigenschappen. Lezen maakt het mogelijk de eigen visie te verrijken met het perspectief van anderen. Bovendien vereist lezen, net als andere vormen van kunstconsumptie, stilte. Het jachtige bestaan van een regeringsleider is gebaat bij voldoende stilte en bezinning.
Dromen van politici kunnen makkelijk ontaarden in nachtmerries voor de bevolking. Ik wil niet geregeerd worden door Thierry Mussert en Lidewij Braun terwijl op de achtergrond Vladimir Poetin aan de touwtjes trekt
De reactie van Harper op de toegestuurde boeken was bescheiden. Twee keer kwam er van zijn kantoor een beleefd bedankbriefje waarin niet op de inhoud van het boek werd ingegaan. Er zat een grote variatie in het boekenaanbod naar genre, naar nationaliteit van de auteur en naar verschijningsjaar. Het begon allemaal met De dood van Ivan Iljitsj, een novelle van Tolstoj die een pijnlijk beeld schetst van een onvermijdelijk stervensproces met de nodige lessen over hoe te leven. Ruim een jaar later is Tolstoj opnieuw aan de beurt nu met De Kreutzersonate. Daarin bekent een personage dat hij zijn vrouw vermoord heeft en treedt dus toe tot de league van Ernesto Sabato en Marcellus Emants. Martel selecteert vooral boeken die hem bekoren maar laat ook uitzonderingen toe. Zo geeft hij aan het werk van Jorge Luis Borges niet te waarderen. Het is echter zo dat je niet alleen gevormd wordt door de boeken waarvan je houdt maar ook waar je niet van houdt.
Soms komt een boek dubbel voor. Het vermaarde epos Gilgames, een oerboek dat te beschouwen valt als een voorloper van de bijbel, is vertegenwoordigd met twee edities: een versie die dicht bij het origineel blijft en een versie die overgezet is naar de tijd van nu.
Martel houdt rekening met het ambt van Harper. In verkiezingstijd anticipeert hij op het reisgedrag van de premier en kiest hij voor een audioboek. Hij confronteert Harper met de wijsheid van een politieke tegenstander de gelauwerde Michael Ignatieff. Kritiek wordt niet geschuwd. Martel is negatief over het beleid om bedrijfskundige studies aan de universiteit te promoten. Er volgt een werk van Shakespeare. “The world would be a better place if rather than having bussiness types infiltrating universities, we had Shakespeare types infiltrating bussiness.” A university is the brain of a society, not the wallet.
Het is lastig voor Martel om een vruchtbare dialoog te onderhouden omdat de ander immers niks terug zegt. Voor liefhebbers van Yann Martel is het geruststellend dat hij een detective van Agatha Christie deel uit laat maken van het project. In een eerder boek, De hoge bergen van Portugal maken de verhalen van Christie een prominent onderdeel uit van het plot. Martel is een schrijver met een grote verbeeldingskracht zoals hij in zijn meest beroemde werk liet zien: Life of Pi. In het hier besproken boek is Yann Martel de held van het verhaal. Voor Stephen Harper resteert de rol van rekwisiet.
middelr@xs4all.nl
