Leesimpressies
Zhang Yueran: De spijker
- Nr. 32 - 2025
- Zijn Chinezen net zulke mensen als wij? Biologisch springen de overeenkomsten in het oog. Cultureel en politiek zijn de verschillen groot. Wat kunnen wij ons vrolijk maken over de ovationele eensgezindheid op het jaarcongres van de Communistische Partij. Wat een infantiel kuddegedrag. We kennen gelukkig een parlementair systeem. Wij hebben 36 leden gekozen die geen wetten maken en niet deelnemen aan debatten. Het enige dat zij doen voor een jaarsalaris van anderhalve ton is op de bankjes roffelen als hun dictator het woord voert. China en Nederland mogen we niet over dezelfde kam scheren. Er zijn ook culturele verschillen. Er zijn weinig Chinese schrijvers die erin slagen een groot lezerspubliek in het Westen te bereiken. Mark Leenhouts, erkend deskundige en vertaler van Chinese literatuur, schreef daarover een artikel in De Gids. Hij betoogt dat een “lak aan plot” typerend is voor Chinese schrijvers. Hij haalt de roman van Zhang Yueran aan in het kader van zijn bewijsvoering. Dat is een merkwaardige opvatting. Zhang Yueran licht in haar nawoord toe dat een clou het uitgangspunt vormde voor haar boek. Het zou echter nog een lange strijd vergen voor zij een passende vorm vond. Toen zij na jaren terugkeerde in haar geboortedorp ontdekte ze dat iedereen gewoon op de oude voet was doorgegaan met zijn of haar leven.
Het was dat contrast dat haar de structuur bood om het plot te vertellen. Hoofdpersoon Li Jiaqi keert naar haar wortels terug vanwege haar beroemde grootvader die op sterven ligt. Zij legt contact met leeftijdgenoot Cheng Gong. Als jonge tieners waren zij onafscheidelijk. Zij ging weg maar hij is altijd gebleven. Zij zochten elkaars gezelschap zelfs in de ziekenhuiskamer van Cheng Gongs opa. Deze lag jaar in jaar uit in een vegetatieve toestand te bed. Tijdens de Culturele Revolutie had iemand een spijker in zijn slaap geslagen. De spijker was weliswaar verwijderd met als onbedoeld effect een sluimertoestand tussen dood en leven. De dader is nooit bekend geworden. Li Jiaqi nodigt Cheng Gong uit om elkaar hun verhaal te doen. Ze zijn inmiddels begin dertig. Dat zal een nacht in beslag nemen. Buiten valt de sneeuw ongenadig neer. Bij toerbeurt brengen zij elkaar verslag uit. Er is geen dialoog. De monologen wisselen elkaar af. Natuurlijk richten zij zich tot de lezer maar in de eerste plaats tot elkaar. Die vondst trekt de lezer hun wereld in. Er blijken vele dwarsverbanden tussen de twee families te zijn die geleidelijk meer helderheid krijgen. In beide families is de verhouding tussen de generaties problematisch. De vader van Li Jiaqi verliet zijn baan aan de universiteit en zijn gezin om zakenman te worden in Beijing. Hij vond een nieuwe vrouw die hem net als zijn eerste vrouw geen geluk bracht. Hij komt met justitie in aanraking, verliest zich in de alcohol en komt bij een verkeersongeluk om het leven. Mogelijk zelfmoord. Hij is onbereikbaar gebleven voor zijn dochter die desalniettemin onvoorwaardelijk van hem blijft houden. Zij kopieert zijn onvermogen in de liefde zoals een vriend haar aanwrijft.
Het is vluchtgedrag, om je lafheid en onvermogen in het echte leven te verhullen. Je kan geen waarde vinden in je eigen bestaan, daarom verstop je je in de tijd van je vader en leef je in de etterende wonden van zijn generatie
Haar vader kon op zijn beurt slecht uit de voeten met zijn eigen vader. Hij trouwde met een meisje beneden zijn stand enkel en alleen om hem dwars te zitten. Elke generatie is getekend door de maatschappelijke omstandigheden. Die onderwerpen zijn niet bespreekbaar maar werken door in het nageslacht. De grootouders zijn getekend door de Chinese burgeroorlog. De ouders hebben de verschrikkingen van de Culturele Revolutie ervaren. Daarna was er de opstand op het Plein van de Hemelse Vrede. Auteur Zhang Yueran leeft in China en verwijst in bedekte termen naar de geschiedenis. Pas de huidige generatie leeft in een meer stabiele en welvarende samenleving. De impact van de geschiedenis is daarmee niet voorbij.
Li Jiaqi en Chen Gong dragen de sporen met zich mee van wat de ouderen hebben meegemaakt. Zij herkennen elkaars eenzaamheid en doen openhartig verslag van hun ervaringen waarbij zij zichzelf niet sparen. Scherpe observaties kleuren hun verhaal. De vegetatieve opa vormt het decor. Als Chen Gong zich realiseert dat het leven van grootvader is te vergelijken met een vastgelopen videoband, komt hij in actie. Opa weet zelf het best wie er verantwoordelijk is voor zijn lot. Het is gewoon een kwestie van zichtbaar maken wat in zijn ziel als informatie ligt opgeslagen. Daartoe knutselt Chen Gong via wat technische hoogstandjes een zielofoon in elkaar. Het apparaat slaagt er niet in om het antwoord aan opa te ontfutselen. Toch komt Chen Gong bij toeval achter de ware toedracht. Niemand zit te wachten op een onthulling. Velen hebben belang bij de voortzetting van de huidige situatie. De onbestorven weduwe heeft een uitkering te danken aan de medische fout die ten grondslag ligt aan de situatie. De dochter van opa heeft aan zijn arbeidsongeschiktheid haar baan te danken. Zij mocht in zijn voetsporen treden. En waarom zou de familie van de dader open staan voor de waarheid? Li Jiaqi en Chen Gong pellen stukje bij beetje de geschiedenis af. De lezer is getuige van een indrukwekkende zoektocht. Op de omslag van het boek wordt Ian McEwan geciteerd: “Deze roman is een triomf”. Ik sluit me graag bij die mening aan.
middelr@xs4all.nl
